KURS ISHI

KIRISH Burgʻulash eritmalarini tarkibi, xossalari va qoʻllanilishi O'zbekistonning uglevodorod resurslariga boyligi va neft-gaz sanoatining mamlakat iqtisodiyotidagi strategik ahamiyati hisobga olinsa, burgʻulash eritmalari texnologiyasini optimallashtirish va samaradorligini oshirish masalasi dolzarbdir. O'zbekiston neft va gaz qazib olish hajmi 2023-yilda 3.2 million tonna neft va 51.5 milliard kub metr tabiiy gazni tashkil etgan [1], bu sohada burgʻulash ishlarining hajmi va murakkabligi ortib borayotganini ko'rsatadi. Xususan, chuqur va murakkab geologik sharoitlardagi quduqlarni burgʻulashda eritmalarning barqarorligi, filtrlash xususiyatlari va reologik ko'rsatkichlari hal qiluvchi rol o'ynaydi. Burgʻulash eritmalarining global bozori 2023-yilda 7.5 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2030-yilga qadar yillik o'rtacha 5.8% o'sish prognoz qilinmoqda [2]. Bu ko'rsatkichlar sohaning global miqyosda ham jadal rivojlanayotganini va unga bo'lgan talabning yuqoriligini aks ettiradi. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa ahamiyatli, chunki burgʻulash eritmalari neft-gaz quduqlarini qurishda xavfsizlikni ta'minlash, operatsion xarajatlarni kamaytirish va atrof-muhitga ta'sirni minimallashtirishda markaziy o'rin egallaydi. Mavjud eritmalarning yuqori harorat va bosimga chidamliligi, shuningdek, turli jinslar bilan o'zaro ta'sirda barqarorligini saqlash kabi muammolar hali to'liq hal etilmagan. Ayniqsa, O'zbekistondagi chuqur qatlamlarda joylashgan gaz konlarini o'zlashtirishda yuqori haroratli va yuqori bosimli (HTHP) sharoitlar uchun mos burgʻulash eritmalari tanqisligi sezilmoqda. Shu bilan birga, atrof-muhitni muhofaza qilish bo'yicha qat'iy talablar ekologik jihatdan xavfsizroq va qayta ishlanadigan burgʻulash eritmalari ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Burgʻulash eritmalarini o'rganish bo'yicha jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, H. Darley (1988) o'zining "Low Solids Mud Systems" asarida loy eritmalarning filtrlash xossalarini yaxshilash va qattiq fazani kamaytirish bo'yicha muhim nazariy asoslarni yaratgan [3]. R. Caenn (2007) va G. V. Chilingar (2007) esa "Drilling Fluids: State of the Art and Emerging Technologies" monografiyasida burgʻulash eritmalari reologiyasini, ularning tarkibi va quduq barqarorligiga ta'sirini chuqur tahlil qilganlar [4]. X. G. Zhang (2010) polimer eritmalarning yuqori h ...