KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yil yakunlari boʻyicha YaIMning oʻsishi 6% ni tashkil etgan boʻlsa [1], inflyatsiya darajasi esa 9.2% ni tashkil etdi [2]. Bu koʻrsatkichlar mamlakat iqtisodiyotining barqaror oʻsish surʼatlarini saqlab qolish va bozor mexanizmlarini yanada chuqurlashtirish zaruratini koʻrsatadi. Xususan, 2022-yilda xususiylashtirish dasturi doirasida davlat aktivlarining sotuvidan tushgan mablagʻ 1.5 trln soʻmdan oshdi [3], bu davlatning iqtisodiyotdagi ulushini kamaytirish va raqobatni kuchaytirishga qaratilgan saʼy-harakatlarining yaqqol dalilidir. Jahon banki maʼlumotlariga koʻra, butun dunyo boʻylab oʻtish iqtisodiyotiga ega mamlakatlarda bozor islohotlari natijasida YaIMning oʻrtacha yillik oʻsishi 3-4% atrofida kuzatilgan [4], bu esa Oʻzbekistonning hozirgi yuksak surʼatlari jahon tendensiyalari fonida dolzarb ekanligini anglatadi. Buyruqli iqtisodiyotdan bozor iqtisodiyotiga oʻtish jarayoni murakkab transformatsiyalarni oʻz ichiga oladi, bunda davlatning markazlashgan boshqaruvidan tovar va xizmatlar narxlarining talab va taklif orqali shakllanishi mexanizmlariga bosqichma-bosqich oʻtiladi. Ushbu mavzu hozirgi kunda ham oʻz dolzarbligini yoʻqotmagan, chunki koʻplab mamlakatlar, jumladan Oʻzbekiston ham, iqtisodiy islohotlarning yangi bosqichida turibdi. Xususiylashtirish, valyuta bozorini liberallashtirish va inflyatsiyani jilovlash kabi masalalar hal etilishi lozim boʻlgan fundamental muammolar sirasiga kiradi. Jumladan, xususiy sektorning YaIMdagi ulushini oshirish va raqobatbardosh muhitni yaratish boʻyicha qilinayotgan ishlar, ayniqsa kichik va oʻrta biznesni qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlari bugungi kun iqtisodiy siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan hisoblanadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha, jahon miqyosida koʻplab olimlar buyruqli iqtisodiyotdan bozor iqtisodiyotiga oʻtish jarayonlarini keng qamrovli tahlil qilishgan. Masalan, J. Kornai (1992) "Yetishmovchilik iqtisodiyoti" asarida buyruqli tizimning fundamental kamchiliklarini va resurs taqsimotidagi samarasizlikni chuqur ochib bergan [5]. L. Balcerowicz (1995) oʻzining "Shok terapiyasi" nazariyasi bilan Polsha iqtisodiyotining oʻtish davridagi tajribasini umumlashtirib, tezkor va kompleks islohotlarning samaradorligini asoslagan [6]. J. Stiglitz (2002) esa oʻtish iqtisodiyotida davlatning tartibga solishdagi rolini muhim deb hisoblab, "Institutsional iqtisodiyot" ...