KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasining 2024-yilgi Davlat byudjeti tasdiqlangan parametrlariga ko'ra, daromadlar qismi 298.1 trillion so'mni tashkil etib, bu YaIMning qariyb 27.5% ini tashkil qilmoqda [1]. Davlat byudjetining barqarorligi va samaradorligi mamlakat iqtisodiy rivojlanishining asosiy omillaridan biri hisoblanadi. So'nggi yillarda, xususan 2022-yilda davlat byudjeti daromadlari 230 trillion so'mni tashkil etgan bo'lsa, 2023-yilda bu ko'rsatkich 270 trillion so'mdan oshdi, bu esa har yili o'rtacha 15-18% o'sish dinamikasini ko'rsatmoqda [2]. Biroq, global iqtisodiy o'zgaruvchanlik, mintaqaviy geosiyosiy vaziyatlarning murakkablashuvi hamda ichki iqtisodiy islohotlarning bosqichma-bosqich amalga oshirilishi byudjet daromadlari shakllanishiga bevosita ta'sir ko'rsatmoqda. Xususan, 2023-yilda jahon iqtisodiyotidagi sekinlashuv tufayli xalqaro savdo hajmining qisqarishi O'zbekistonning bojxona to'lovlaridan tushumlariga ma'lum darajada ta'sir etganligi kuzatildi, ba'zi ekspertlar esa 2024-yilda neft va gaz narxlarining o'zgaruvchanligi tufayli fiskal tushumlarda 5-7% gacha o'zgarishlar yuz berishi mumkinligini prognoz qilmoqdalar [3]. Bu holat byudjet daromadlari shakllanish manbalarini diversifikatsiya qilish, ularning barqarorligini ta'minlash va yangi manbalarni izlash zaruratini keltirib chiqaradi. Byudjet daromadlarining shakllanishi va ularni boshqarish mexanizmlari har qanday davlatning moliyaviy barqarorligini ta'minlashda fundamental rol o'ynaydi. Bugungi kunda O'zbekiston iqtisodiyoti bozor tamoyillari asosida rivojlanib borar ekan, davlatning moliyaviy resurslarga bo'lgan ehtiyoji ham oshib bormoqda. Shu bilan birga, soliq yukini optimallashtirish, soliq bazasini kengaytirish, xususiy sektorni rag'batlantirish va "yashirin iqtisodiyot" hajmini qisqartirish orqali byudjetga tushumlarni oshirish dolzarb vazifalar sirasiga kiradi. Mavjud muammolar qatoriga soliq ma'muriyatchiligidagi ba'zi kamchiliklar, soliq imtiyozlari tizimining samaradorligi masalasi, shuningdek, byudjet daromadlarining ayrim manbalariga, masalan, xomashyo eksportiga bog'liqlikni kamaytirish zarurati kiradi. Shu bois, byudjet daromadlarini shakllantirish jarayonini har tomonlama tahlil qilish, xalqaro ilg'or tajribalarni o'rganish va O'zbekiston sharoitiga moslashtirilgan takomillashtirish yo'nalishlarini ishlab chiqish iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda muhim ahamiyat ka ...