KURS ISHI

KIRISH Byudjetdan tashqari davlat jamg'armalari zamonaviy davlat moliyasining ajralmas qismi bo‘lib, maxsus maqsadlar uchun shakllantiriladigan va boshqariladigan moliyaviy resurslarni ifodalaydi. O‘zbekiston Respublikasida byudjetdan tashqari davlat jamg‘armalarining umumiy hajmi so‘nggi yillarda sezilarli darajada o‘sish tendensiyasiga ega bo‘ldi. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi maʼlumotlariga ko‘ra, 2023-yilda byudjetdan tashqari jamg‘armalarning daromadlari davlat byudjetining umumiy daromadlariga nisbatan 18-20% atrofida bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2019-yildagi 15% ga nisbatan 3-5 foiz punktiga oshgan [1]. Bu jamg‘armalar ijtimoiy himoya (Pensiya jamg‘armasi), sog‘liqni saqlash, bandlikni taʼminlash (Bandlikka ko‘maklashish jamg‘armasi) va boshqa strategik sohalarni moliyalashtirishda muhim rol o‘ynaydi. Xalqaro amaliyotda ham byudjetdan tashqari jamg‘armalar davlat moliyasida salmoqli o‘rin tutadi; masalan, OECD mamlakatlarida bu jamg‘armalar ayrim hollarda YaIMning 5-10% gacha bo‘lgan qismini tashkil etishi mumkin [2]. Ushbu statistik maʼlumotlar, byudjetdan tashqari jamg‘armalarning nafaqat miqdoriy, balki sifat jihatdan ham davlatning iqtisodiy barqarorligi va ijtimoiy majburiyatlarini bajarishdagi o‘rnini yaqqol ko‘rsatadi. Mazkur mavzuning bugungi kundagi dolzarbligi, O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli iqtisodiy islohotlar, davlat moliyasida shaffoflik va samaradorlikni oshirishga qaratilgan saʼy-harakatlar bilan chambarchas bog‘liq. Byudjetdan tashqari jamg‘armalar mablag‘laridan foydalanishda shaffoflikni taʼminlash, ularning moliyaviy barqarorligini mustahkamlash va maqsadli sarflanishini nazorat qilish masalalari haligacha to‘liq hal etilmagan qator muammolarni keltirib chiqarmoqda. Xususan, ayrim jamg‘armalarning moliyaviy mustaqilligi, mablag‘larni investitsiya qilish samaradorligi, risklarni boshqarish mexanizmlari hamda hisobdorlik tizimini takomillashtirish zaruriyati mavjud [3]. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 26-yanvardagi "2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida"gi PF-60-son Farmonida davlat moliyasida ochiqlik va samaradorlikni taʼminlash, byudjetdan tashqari jamg‘armalarning moliyaviy resurslarini boshqarishni takomillashtirish muhim vazifalardan biri sifatida belgilangan [4]. Bu holat, byudjetdan tashqari jamg‘armalar tizim ...