KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston temir yo'l transporti yuk tashish hajmi 2023-yilda 85.5 million tonnani tashkil etib, yo'lovchi tashish esa 22.4 million kishiga yetdi [1]. Bu ko'rsatkichlar sohaning mamlakat iqtisodiyotidagi o'rni beqiyos ekanligini ko'rsatadi. Xususan, "O'zbekiston temir yo'llari" AJ tizimida poezd harakatini boshqarishda mavjud releli signalizatsiya tizimlarining modernizatsiya qilinishi muhim ahamiyat kasb etadi. Raqamli texnika va mikroprotsessorlarga asoslangan yangi tizimlarni joriy etish orqali poyezdlar harakati xavfsizligini oshirish, harakatlanish intervalini qisqartirish va stansiyaning o'tkazuvchanlik qobiliyatini oshirish ustuvor vazifa hisoblanadi. Global miqyosda temir yo‘l infratuzilmasiga kiritilgan sarmoyalar 2022-yilda 212 milliard dollarga yetib, 2027-yilga borib bu ko‘rsatkich 280 milliard dollardan oshishi kutilmoqda, bunda signalizatsiya va avtomatlashtirish tizimlariga investitsiyalar asosiy qismni tashkil etadi [2]. Mazkur mavzu, ya'ni poezdni kirish Ch signali asosida 2-yo'lga qabul qilish va Ch1 jo'natish signali asosida 1-yo'ldan jonatish jarayonlarini avtomatlashtirish, temir yo'l transporti xavfsizligi va samaradorligini oshirishdagi dolzarb muammolarni hal etishga qaratilgan. Hozirgi kunda aksariyat stansiyalarda qo'llanilayotgan an'anaviy releli tizimlar eskirgan bo'lib, ular texnik nosozliklarga moyil, parvarishi qimmat va zamonaviy talablarga javob bermaydi. Masalan, releli blokirovka tizimlaridagi nosozliklar sababli 2023-yilda O'zbekiston temir yo'llarida 15 ta kichik avariya holati qayd etilgan [3]. Raqamli texnika va mikroprotsessorlarga asoslangan tizimlarni joriy etish poezd harakatini real vaqt rejimida boshqarish, xato ehtimolini minimallashtirish va inson omili ta'sirini kamaytirish imkonini beradi. Bu esa o'z navbatida, poezdlar to'qnashuvi xavfini 70% ga kamaytirishi va stansiya o'tkazuvchanligini 20-25% ga oshirishi mumkin [4]. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga nazar solsak, xorijiy olimlar tomonidan temir yo'l transportida signalizatsiya va avtomatlashtirish bo'yicha keng ko'lamli tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J.P. Smith (2018) o'z tadqiqotida mikroprotsessorli markazlashtirish tizimlarining xavfsizlik protokollarini takomillashtirish bo'yicha yangi yondashuvlarni taklif etgan [5]. R. Johnson (2019) esa ETCS tizimlarining operatsion samaradorlikka ta'sirini baholab, poezdlar oralig'ini o'rtacha 15 ...