KURS ISHI

KIRISH Buyuk Britaniyada 2023-yilda 0-14 yoshdagi bolalar soni umumiy aholining 17.5 foizini tashkil etgan bo'lib, bu raqam 2013-yildagi 17.0% ko'rsatkichiga nisbatan o'sganini ko'rsatadi [1]. O'zbekiston Respublikasida esa 2024-yil boshiga ko'ra, 0-14 yoshlilar aholining 27.5% ini tashkil etib, bu ko'rsatkich mustaqillik davridagi eng yuqori darajalardan biri hisoblanadi [2]. Bu statistik ma'lumotlar bolalar mavzusining global va lokal miqyosda nafaqat demografik, balki ijtimoiy-madaniy kontekstda ham muhimligini ko'rsatadi. Adabiyotda bolalar obrazining tahlili, xususan Charlz Dikkens romanlari misolida, jamiyatning bolalikka bo'lgan munosabatini, ijtimoiy muammolarning ularning hayotiga ta'sirini aks ettirish orqali o'ziga xos ilmiy-tadqiqot obyektiga aylangan. Dikkens ijodidagi bolalar obrazlari adabiy realizmning yorqin namunalari bo'lib, o'z davrining ijtimoiy adolatsizliklari, qashshoqlik va ekspluatatsiya kabi muammolarini fosh etgan [3]. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda ham dolzarbligini yo'qotmagan, chunki XXI asrda ham bolalar ekspluatatsiyasi, ijtimoiy himoyasizlik va ta'limga teng imkoniyatlarning yetishmasligi global muammolardan bo'lib qolmoqda. BMT Bolalar jamg'armasi (UNICEF) ma'lumotlariga ko'ra, dunyo bo'ylab har yili millionlab bolalar mehnatidan foydalaniladi va ularning 160 million nafari xavfli sharoitlarda ishlaydi [4]. O'zbekistonda esa bolalarni har tomonlama rivojlantirish va ularning huquqlarini himoya qilish davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biri bo'lsa-da, Dikkens davrida mavjud bo'lgan ayrim ijtimoiy-pedagogik muammolarning zamonaviy ko'rinishlari, masalan, oiladagi zo'ravonlik, ta'limdagi tafovutlar va axborot xavfsizligi kabi masalalar hal etilmagan holda qolmoqda [5]. Shunday ekan, adabiy asarlar orqali bolalik davrining murakkabliklarini, ularning ruhiy kechinmalarini chuqur tahlil qilish zamonaviy jamiyatdagi bolalarga qaratilgan siyosat va ijtimoiy dasturlarni takomillashtirish uchun muhim ilmiy asos bo'lib xizmat qiladi. Charlz Dikkens ijodida bolalar obrazining o'rganilganlik darajasiga kelsak, xalqaro miqyosda ko'plab olimlar bu mavzuni chuqur tadqiq etganlar. Misol uchun, Piter Akroyd (1990) Dikkensning bolalik davri tajribalari uning asarlaridagi bolalar obrazlari shakllanishiga qanday ta'sir ko'rsatganini biografik tahlil orqali ochib berdi [6]. Robert Giddings (2012) o'z tadqiqotida "Oliver Tvist" ...