KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatimizda yengil avtomobillar ishlab chiqarish hajmi 380 ming donadan oshgan bo‘lib [1], bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan qariyb 16% o‘sishni ko‘rsatadi. Avtomobil bozori hajmi 2023-yilda taxminan 6.5 milliard AQSH dollariga yetgan holda [2], iqtisodiyotning muhim drayverlaridan biri bo‘lib qolmoqda. Global avtomobil sanoati esa 2023-yilda 3.2 trillion AQSH dollaridan ortiq hajmni tashkil etib, yiliga o‘rtacha 4.5% o‘sish prognozi bilan barqaror rivojlanmoqda [3]. Ushbu raqamlar avtomobil sektori nafaqat jahon miqyosida, balki O‘zbekistonda ham strategik ahamiyatga ega ekanligini, ham ishlab chiqarish, ham ekspluatatsiya nuqtai nazaridan ulkan iqtisodiy salohiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, Chevrolet Onix kabi ommabop modellar, ishlab chiqarish samaradorligi va iste’molchilar talabini qondirish borasida markaziy o‘rin egallaydi. Hozirgi kunda avtomobillarni ekspluatatsiya qilish samaradorligini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va ekologik izni kamaytirish masalalari global miqyosda ham, O‘zbekiston sharoitida ham dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Yoqilg‘i iste’moli, texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlari, emissiyalar darajasi va transport vositalarining umumiy ishonchliligi kabi omillar to‘g‘ridan-to‘g‘ri ekspluatatsiya samaradorligiga ta’sir ko‘rsatadi. Respublikamizda avtomobil parkining sezilarli darajada yangilanishiga qaramay, mavjud avtomobillarning ekspluatatsiya xususiyatlarini optimallashtirish bo‘yicha chuqur ilmiy asoslangan yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan. Ayniqsa, yangi avtomobil modellarining, xususan, Chevrolet Onix’ning mahalliy sharoitlarda ekspluatatsiya samaradorligini to‘liq baholash va uni yanada oshirish bo‘yicha kompleks tavsiyalar ishlab chiqish zarurati mavjud. Bu nafaqat individual avtomobil egalari uchun iqtisodiy foyda keltiradi, balki umumiy iqtisodiyotga va atrof-muhitga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Avtomobillarni ekspluatatsiya qilish samaradorligini baholash va optimallashtirish masalasi jahon ilmiy doiralarida keng o‘rganilgan. Masalan, D. Jones (2019) o‘z tadqiqotlarida avtomobillarning hayotiy sikl tahlilini (LCA) amalga oshirib, ularning atrof-muhitga ta’sirini kamaytirish bo‘yicha innovatsion metodologiyalarni taklif qilgan [5]. J. Peterson (2020) avtomobillar harakatlanishini modellashtirish orqali yoq ...