KURS ISHI

KIRISH Jahon avtomobil bozori hajmi 2023-yilda 3,8 trillion AQSH dollarini tashkil etgan bo'lib, bu ko'rsatkich yillik o'rtacha 3,6% o'sish sur'atiga ega [1]. O'zbekiston avtomobil bozori esa so'nggi yillarda sezilarli o'zgarishlarga duch kelmoqda. Xususan, O'zR Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda respublikada yengil avtomobillar ishlab chiqarish hajmi 396 ming donadan oshgan bo'lsa, xorijdan import qilingan avtomobillar soni esa 80 ming donani tashkil etdi [2]. Bu jami avtomobil parkining o'sishiga va avtomobillarga bo'lgan talabning ortishiga olib kelmoqda. Ushbu ko'rsatkichlarning o'sishi avtomobillarni ekspluatatsiya qilish samaradorligi, yoqilg'i iste'moli, dinamika, emissiya standartlari va umuman avtomobillar va traktorlar nazariyasi fanining amaliy jihatlariga bo'lgan e'tiborni kuchaytirishni taqozo etadi. Ayniqsa, keng tarqalgan va talab yuqori bo'lgan modellardan biri – Chevrolet Onix avtomobilining texnik-iqtisodiy xususiyatlarini chuqur tahlil qilish va uning ekspluatatsiya samaradorligini oshirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish iqtisodiyotning turli jabhalari uchun muhim ahamiyat kasb etadi [3]. Zamonaviy avtomobil sanoati nafaqat transport vositalarini ishlab chiqarish, balki ularning ekspluatatsiya jarayonidagi iqtisodiy va ekologik ko'rsatkichlarni optimallashtirish masalalarini ham o'z ichiga oladi. Chevrolet Onix modeli, xususan O'zbekiston sharoitida, o'zining hamyonbopligi va amaliyligi tufayli keng ommalashgan. Biroq, ushbu avtomobilning ekspluatatsiya samaradorligini yanada oshirish, risklarni kamaytirish va moliyaviy barqarorligini ta'minlash borasida qator hal etilmagan muammolar mavjud. Jumladan, real yo'l sharoitlarida yoqilg'i iste'moli va emissiya ko'rsatkichlarining nazariy ko'rsatkichlardan farqi, texnik xizmat ko'rsatish xarajatlarini optimallashtirish, qayta sotish qiymatini saqlab qolish va uzoq muddatli ekspluatatsiya xavflarini baholash kabi masalalar chuqur ilmiy yondashuvni talab qiladi. Ushbu muammolarni hal etish, avtomobil egalari uchun iqtisodiy foydani oshirish bilan birga, atrof-muhitga ta'sirni kamaytirish va yo'l harakati xavfsizligini ta'minlashga ham xizmat qiladi [4]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J. Smith (2019) avtomobil dinamikasi va tormozlanish jarayonlarining nazariy asoslarini ishlab c ...