KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda favqulodda vaziyatlar oqibatida yuzaga keladigan iqtisodiy zarar 2022-yilda yalpi ichki mahsulotning 0,5% ni tashkil etdi, bu qariyb 300 million AQSH dollariga teng demakdir [1]. Jumladan, 2023-yil davomida Respublika bo‘ylab turli tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar ro‘yxatga olindi, ularda 120 dan ortiq inson halok bo‘lib, 800 ga yaqin fuqarolar jabr ko‘rgan [2]. Bu ko‘rsatkichlar aholining favqulodda sharoitlarda o‘zini tutish qoidalari va evakuatsiya ko‘nikmalariga bo‘lgan ehtiyojini yaqqol ko‘rsatadi. So‘nggi besh yilda O‘zbekistonda aholini favqulodda vaziyatlarga tayyorlashga yo‘naltirilgan davlat dasturlari doirasida 3,5 milliondan ortiq fuqaro turli o‘quv mashg‘ulotlariga jalb qilingan bo‘lsada, ularning samaradorligi va amaliy natijalari hali ham to‘liq baholanmagan [3]. Favqulodda vaziyatlar, ayniqsa, evakuatsiya jarayonlarida aholining xulq-atvori va xavfsizlik madaniyati darajasi ko‘pincha ushbu vaziyatlarning oqibatlarini yumshatishda hal qiluvchi omil bo‘lib xizmat qiladi. Mavjud favqulodda vaziyatlarni boshqarish tizimlarida evakuatsiya mashg‘ulotlarining metodik asoslari, ularni tashkil etish va samaradorligini baholash borasida hali ham to‘liq tizimlashtirilmagan yondashuvlar mavjud. CHQBT (Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik) rahbari tomonidan o‘tkaziladigan mashg‘ulotlar aholini, xususan, yoshlarni bu kabi vaziyatlarga psixologik va amaliy jihatdan tayyorlashda markaziy o‘rin tutadi. Biroq, bu mashg‘ulotlarning zamonaviy talablarga javob berish darajasi, interaktiv usullardan foydalanish va amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish bo‘yicha metodologik bo‘shliqlar saqlanib qolmoqda. Ushbu kurs ishi aynan shu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, mavjud muammolarga yechim topishga va CHQBT rahbarlari uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Favqulodda vaziyatlarda aholini evakuatsiya qilish va unga tayyorlash masalasi jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, E.L. Quarantelli (1988) o‘z tadqiqotlarida evakuatsiya paytida aholining ijtimoiy xulq-atvorini o‘rganib, to‘g‘ri axborot berish mexanizmlarining ahamiyatini isbotlagan [4]. D. Drabek (1996) evakuatsiya jarayonlarining tashkiliy tuzilmalarini tahlil qilib, favqulodda xizmatlar va jamoatchilik o‘rtasidagi samarali aloqaning muhimligini ko‘rsatgan [5]. J. Lindell va R. Perry (2004) evakuatsiya qarorlarini qabul qil ...