KURS ISHI

KIRISH Oliy taʼlim tizimida matematikaning fundamental yoʻnalishlaridan biri boʻlgan analitik geometriya, ayniqsa, sirkul va chizgʻich yordamida bajariladigan geometrik yasashlar nafaqat nazariy bilimlar bazasini mustahkamlaydi, balki talabalarda mantiqiy fikrlash, fazoviy tasavvur va muammolarni yechish koʻnikmalarini rivojlantirishda muhim rol oʻynaydi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 7-maydagi "Matematika fanini rivojlantirish va taʼlim sifatini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi PQ-4708-sonli Qarori [1] hamda 2022-yilda matematika fanini oʻqitish sifati boʻyicha oʻtkazilgan monitoring natijalariga koʻra, maktab bitiruvchilarining 38% ga yaqini geometrik masalalarni toʻliq yechishda qiyinchiliklarga duch kelayotgani aniqlangan [2]. Ushbu koʻrsatkich maktab va oliy taʼlim bosqichlarida geometriya, xususan, konstruktiv geometriya va yasash masalalarini oʻqitish metodikasini tubdan qayta koʻrib chiqish zaruratini koʻrsatmoqda. Jahon miqyosida esa, STEM (Fan, Texnologiya, Muhandislik, Matematika) sohalarida taʼlim olish uchun zarur boʻlgan fazoviy va analitik fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan dasturlarga investitsiyalar yiliga oʻrtacha 7-9% ga oʻsib bormoqda, 2023-yilda bu bozor hajmi 1,2 milliard dollarni tashkil etgan [3]. Bu esa, fundamental geometrik bilimlarni zamonaviy pedagogik yondashuvlar orqali yetkazishning global ahamiyatini tasdiqlaydi. Hozirgi axborot texnologiyalari va raqamlashtirish davrida, vizualizatsiya va amaliyotga yoʻnaltirilgan taʼlim usullari tobora dolzarb tus olmoqda. Biroq, sirkul va chizgʻich yordamida yasashlarning klassik muammolari va ularning analitik geometriya asosida yasaluvchanlik shartlarini oʻrganish, zamonaviy dasturiy taʼminot (masalan, GeoGebra kabi dinamik geometriya dasturlari) imkoniyatlari bilan integratsiya qilinmagan holda oʻqitilishi bir qator muammolarni keltirib chiqarmoqda. Xususan, anʼanaviy usullar koʻpincha mavhum boʻlib, talabalarning nazariy bilimlarni amaliy koʻnikmalarga aylantirishiga toʻsqinlik qiladi. Natijada, yasaluvchan nuqta, yasaluvchan chiziq va yasaluvchan aylana kabi tushunchalar yetarlicha chuqur oʻzlashtirilmasdan qolmoqda. Bundan tashqari, uchlik masalasi, doirani kvadratlash va kubni ikki barobar oshirish kabi yasash mumkin boʻlmagan masalalar misolida Galua nazariyasi va maydon kengaytmasi asosida yasaluvchanlikning chegaralarini tushunti ...