KURS ISHI

KIRISH Davlatlarning huquqiy merosxoʻrligi global siyosatdagi murakkab va fundamental masalalardan biri boʻlib, uning tartibga solinishi xalqaro barqarorlik va adolatni taʼminlashda muhim rol oʻynaydi. Bugungi kunda jahon yalpi ichki mahsulotining qariyb 20% i [1] transchegaraviy savdo va investitsiyalar hissasiga toʻgʻri keladi, bu esa davlatlar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni yanada kuchaytirmoqda. Soʻnggi 30 yil ichida 50 dan ortiq yangi davlatlar paydo boʻldi yoki mavjud davlatlarning hududiy oʻzgarishlari roʻy berdi, bu esa mulk, shartnomalar, davlat qarzlari va fuqarolik masalalarida huquqiy merosxoʻrlikning dolzarbligini oshirdi [2]. Masalan, 1991-yilda Sovet Ittifoqining parchalanishi natijasida 15 ta mustaqil davlatning tashkil topishi moliyaviy aktivlar, tashqi qarzlar, arxivlar va diplomatik vakilliklar kabi masalalarda kompleks huquqiy merosxoʻrlik jarayonlarini talab qildi [3]. Oʻzbekiston Respublikasi oʻz mustaqilligini eʼlon qilganidan soʻng, sobiq ittifoqning xalqaro shartnomalaridagi ishtiroki, oltin-valyuta zaxiralari va tashqi qarzlarining taqsimlanishi kabi masalalarda huquqiy merosxoʻrlik tamoyillariga asoslanib faol ishtirok etgan [4]. Mazkur mavzu bugungi kunda ham oʻz dolzarbligini yoʻqotgani yoʻq. Dunyo boʻylab davlatlararo integratsiya jarayonlarining kuchayishi, shuningdek, ayrim mintaqalarda kuzatilayotgan siyosiy notinchlik va hududiy daʼvolar davlatlarning huquqiy merosxoʻrligi masalasini doimiy muhokama mavzusiga aylantirmoqda. Xususan, global miqyosdagi iqtisodiy inqirozlar, davlatlarning qarzdorlik yukining ortishi va transmilliy korporatsiyalarning taʼsiri mazkur masalaga yangi yondashuvlarni talab qilmoqda. Ayrim davlatlarda yuz berayotgan konstitutsiyaviy oʻzgarishlar va federal tizimlarning parchalanishi ham mulk, shartnomalar va fuqarolik kabi huquqiy merosxoʻrlik jihatlarini qayta koʻrib chiqishni taqozo etadi. Masalan, Buyuk Britaniyaning Yevropa Ittifoqidan chiqishi (Brexit) xalqaro shartnomalar, fuqarolarning huquqlari va majburiyatlari borasida huquqiy merosxoʻrlikning murakkab jihatlarini namoyish etdi [5]. Shu bilan birga, davlatlarning huquqiy merosxoʻrligi bilan bogʻliq nizolarni hal etish mexanizmlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi va xalqaro huquqda birxil standartlarning mavjud emasligi amaliy jihatdan bir qator muammolarni keltirib chiqarmoqda. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro ommaviy huq ...