KURS ISHI

KIRISH Davlatning aholini ish bilan bandlik siyosati va mehnat bozorini tartibga solish usullari global iqtisodiyotda, xususan, O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda, ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashning muhim omillaridan biridir. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023 yilda global ishsizlik darajasi 5.1% ni tashkil etgan bo'lsa, xususan, yoshlar ishsizligi dunyo bo'ylab 13% dan yuqori ekanligi qayd etilgan [1]. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2024 yilning birinchi choragida O'zbekistonda ishsizlik darajasi 6.8% ni tashkil etgan bo'lib, bu ko'rsatkich yoshlar orasida 10.9% ga, ayollar orasida esa 9.1% ga yetgan [2]. Respublikamizda ishga joylashishga muhtoj aholining soni 950 ming kishini tashkil etadi [2]. Ishsizlik nafaqat shaxsiy daromadlarning pasayishiga, balki mamlakatning umumiy iqtisodiy o'sish sur'atlarini sekinlashishiga, ijtimoiy taranglikka va aholi farovonligining yomonlashuviga olib keladi. Ayniqsa, global pandemiya va geosiyosiy keskinliklar sharoitida mehnat bozori dinamikasi tez o'zgarib bormoqda, yangi kasblar paydo bo'lib, eskilari yo'qolib bormoqda, bu esa davlatdan moslashuvchan va samarali bandlik siyosatini talab qiladi [3]. Ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, O'zbekiston kontekstida alohida ahamiyat kasb etadi. Mamlakatimizda demografik o'sishning yuqoriligi, yoshlar sonining ko'pligi, mehnat migratsiyasining mavjudligi, norasmiy bandlikning yuqori ulushi (2023 yilda mehnat resurslarining 40% ga yaqini norasmiy sektorda band bo'lgan [4]) va raqamli iqtisodiyotga o'tish jarayonlari mehnat bozorida jiddiy muammolarni keltirib chiqarmoqda. Raqamli ko'nikmalarga ega bo'lmagan ishchi kuchining ko'pligi va ta'lim tizimi bilan mehnat bozori talablari o'rtasidagi tafovutlar ishchi kuchining raqobatbardoshligini pasaytiradi [5]. Ushbu sharoitlarda, davlatning bandlik siyosati nafaqat ish o'rinlarini yaratish, balki inson kapitalini rivojlantirish, mehnat samaradorligini oshirish va ijtimoiy adolatni ta'minlashga qaratilgan kompleks yondashuvlarni talab qiladi. Shuningdek, norasmiy bandlikni rasmiylashtirish, ijtimoiy himoyani kuchaytirish va innovatsion ishga joylashish mexanizmlarini joriy etish masalasi ham hal etilmagan dolzarb muammo bo'lib qolmoqda [6]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi jahon miqyosida yetakchi iqtisodchilar tomonidan keng tadqiq qilingan. Jon Meynard Keyns (Joh ...