KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda dehqon xo'jaliklari umumiy qishloq xo'jaligi mahsuloti hajmida 67% ulushga ega bo'lib, bu ko'rsatkich 2023-yilda 278 trillion so'mdan oshgan [1]. Respublikada qishloq xo'jaligi yalpi mahsulotining qariyb 90% dan ortig'i kichik tadbirkorlik subyektlari, jumladan, dehqon xo'jaliklari hissasiga to'g'ri keladi [2]. Bu sektorda 4,6 milliondan ortiq kishi band bo'lib, mamlakat iqtisodiyotining asosiy drayverlaridan biri hisoblanadi [3]. Ushbu ko'rsatkichlar dehqon xo'jaliklarining nafaqat oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashda, balki qishloq aholisi bandligini va daromadlarini oshirishda ham fundamental rol o'ynashini ko'rsatadi. Global miqyosda esa, kichik fermer xo'jaliklari jahon oziq-ovqat mahsulotlarining 80% dan ortig'ini yetishtiradi va jahon qishloq xo'jaligi ishchi kuchining 70% dan ortig'ini tashkil etadi [4]. Bunday ulkan ahamiyatga ega bo'lishiga qaramay, dehqon xo'jaliklari faoliyatini qo'llab-quvvatlash va ularning tashkiliy-iqtisodiy asoslarini mustahkamlash bo'yicha tizimli va kompleks yondashuvlar hali ham to'liq shakllanmagan. Dehqon xo'jaliklarining tashkiliy iqtisodiy asoslarini takomillashtirish masalasi hozirgi kunda strategik ahamiyat kasb etadi. Chunki ular samarali faoliyat yuritishida institutsional cheklovlar, moliyaviy resurslarga cheklangan kirish, zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etishdagi qiyinchiliklar va bozor infratuzilmasining yetishmasligi kabi bir qator muammolar mavjud. Ayniqsa, oziq-ovqat mahsulotlariga bo'lgan talabning o'sishi va iqlim o'zgarishlarining salbiy ta'siri sharoitida, dehqon xo'jaliklarining barqaror rivojlanishini ta'minlash ustuvor vazifaga aylanmoqda. Mavjud muammolar oziq-ovqat zanjirining samaradorligiga ta'sir qilib, aholining sifatli va arzon mahsulotlarga bo'lgan ehtiyojini qondirishga to'sqinlik qiladi. Shuningdek, dehqon xo'jaliklari mahsulotlarining raqobatbardoshligini oshirish, ularning eksport salohiyatini ro'yobga chiqarish va qishloq joylarda yangi ish o'rinlari yaratish ham ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligini yanada oshiradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab ilmiy izlanishlar olib borilgan. Teodor Shanin (Theodor Shanin) 1970-1980-yillarda dehqon xo'jaliklarining o'ziga xos iqtisodiy mantiqini va ularning modernizatsiya jarayonlaridagi o'rnini tahlil qilib, "dehqon xo'jaliklari iqtisodiyoti" nazariyasini rivojlantirgan [5]. Amarty ...