KURS ISHI

KIRISH Avtomobilsozlik sanoati bugungi kunda jahon iqtisodiyotining lokomotivi hisoblanib, 2023-yilda uning global bozor hajmi 3,6 trillion dollardan oshib, yillik oʻsish sur’ati 5,2%ni tashkil etgan [1]. Ushbu ulkan bozorning ajralmas qismi bo‘lgan avtomobillarga texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash sektori ham jadal rivojlanmoqda. Xususan, 2023-yilda O‘zbekistonda avtomobil ishlab chiqarish hajmi 400 ming donadan oshib, avtotransport vositalari parki 3,8 million donaga yetdi [2]. Bu esa avtomobillarga texnik xizmat ko‘rsatish, ayniqsa dvigatelning asosiy tizimlarini, ya’ni sovutish va moylash tizimlarini samarali va sifatli ta’mirlash, ularning komponentlarini o‘z vaqtida almashtirish hamda tozalash jarayonlarining dolzarbligini yanada oshiradi. Ushbu tizimlarning texnik holati avtomobilning ishlash muddatiga, yoqilg‘i samaradorligiga va ekologik xavfsizligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi, shu sababli ularni doimiy nazorat qilish va texnologik xaritalar asosida ta’mirlash iqtisodiy jihatdan ham maqsadga muvofiqdir. Dvigatelning sovutish va moylash tizimlari avtomobilning yuragi bo‘lgan dvigatelning uzluksiz va samarali ishlashini ta’minlovchi hayotiy muhim komponentlardir. Ularning nosozligi dvigatelning haddan tashqari qizib ketishiga, moylash qobiliyatining yo‘qolishiga va natijada dvigatelning to‘liq ishdan chiqishiga olib kelishi mumkin, bu esa egasiga katta moliyaviy zarar yetkazadi. Mavjud texnik xizmat ko‘rsatish amaliyotlarida ko‘pincha ushbu tizimlarni almashtirish va yuvish jarayonlari to‘liq texnologik xaritalarga asoslanmagan holda, subyektiv yondashuvlar bilan amalga oshiriladi. Bu esa xizmat ko‘rsatish sifatining o‘zgaruvchanligiga, resurslarning samarasiz sarflanishiga va ish unumdorligining pasayishiga olib keladi. Shu bois, dvigatel sovutish tizimi TXK va T, nasos (pompa) va termostatni almashtirish texnologik xaritasi hamda dvigatel moylash tizimi agregatlarini almashtirish va tizimni maxsus uskunada yuvish texnologik jarayonini ilmiy asosda ishlab chiqish, risklarni tahlil qilish va moliyaviy jihatdan asoslash orqali ushbu sohadagi mavjud muammolarni bartaraf etish ushbu kurs ishi mavzusining muhimligini belgilaydi. Dvigatel sovutish va moylash tizimlariga texnik xizmat ko‘rsatish masalalari bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab ilmiy tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, Johnson (2019) o‘z tadqiqotida avtomobil dvigatellarining sovutish tizim ...