KURS ISHI

KIRISH Elektr usuli asosida gaz konsentratsiyasini o'lchash asboblarining global bozori 2023-yilda taxminan 3.5 milliard dollarni tashkil etib, 2030-yilga borib yillik o'rtacha 6.8% o'sish bilan 5.5 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o'sish sanoat xavfsizligi standartlarining kuchayishi, atrof-muhit monitoringi talablarining ortishi va yangi texnologiyalarning joriy etilishi bilan bog'liqdir. O'zbekistonning sanoat sektori, xususan, neft-gaz, kimyo va tog'-kon sanoatidagi shiddatli rivojlanish jarayonida gaz konsentratsiyasini aniq va ishonchli o'lchashga bo'lgan ehtiyoj keskin oshmoqda. O'zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda sanoat ishlab chiqarishi hajmi 2022-yilga nisbatan 5.5% ga o'sgan bo'lib [2], bu esa xavfsizlik va ishlab chiqarish samaradorligini ta'minlashda zamonaviy gaz o'lchash uskunalariga bo'lgan talabni yanada kuchaytiradi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarb bo'lib, energiya samaradorligi, sanoat xavfsizligi va atrof-muhitni muhofaza qilish global muammolarini hal etishda muhim o'rin tutadi. Havoning ifloslanishi va sanoat obyektlaridagi gaz sizib chiqish holatlari aholi salomatligi va ekologiya uchun jiddiy xavf tug'diradi. Misol uchun, ko'mir qazib olish sanoatida metan portlashlari natijasida har yili o'nlab insonlar halok bo'ladi, global miqyosda o'rtacha 200 ga yaqin avariyalar sodir bo'ladi [3]. O'zbekistonda esa sanoat korxonalarida gaz nazorati va monitoring tizimlarining zamonaviylashtirilishi yuqori ustuvorlikka ega. Mavjud asboblarning aniqligi, sezgirligi va ishlash muddatini oshirish, shuningdek, ularning narxini maqbul darajada ushlab turish bo'yicha hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, past konsentratsiyadagi zararli gazlarni aniqlash va asbobning harorat, namlik kabi tashqi omillarga barqarorligini ta'minlash hozirgi kunda ilmiy tadqiqotlar markazida turibdi. Elektr usuli asosida gaz konsentratsiyasini o'lchash sohasida dunyo miqyosida ko'plab fundamental va amaliy tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, **J. Kong** (2000) uglerod nanotrubkalarining gaz sensorlari sifatida yuqori sezgirlikka ega ekanligini kashf etib, ularning elektr o'tkazuvchanligi gaz molekulalari bilan o'zaro ta'sir natijasida sezilarli darajada o'zgarishini isbotladi [5]. **N. Yamazoe** (2009) metall oksidli yarimo'tkazgich sensorlarining gaz detektorlari sifatida ishl ...