KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida telekommunikatsiya sohasining jadal rivojlanishi va raqamli iqtisodiyotga oʻtish strategiyasi doirasida optik tolali aloqa infratuzilmasini kengaytirishga katta eʼtibor qaratilmoqda. 2023-yil holatiga koʻra, mamlakatimizda optik tolali kabellar uzunligi 150 ming kilometrdan oshdi [1], bu koʻrsatkich 2020-yilga nisbatan 2,5 barobarga oʻsganligini koʻrsatadi. Ushbu oʻsish internetga kirish tezligini oshirish va raqamli xizmatlarni rivojlantirish uchun mustahkam asos yaratmoqda. Xalqaro miqyosda, fotonika va optoelektronika sanoatining global bozori 2024-yilda 700 milliard AQSH dollarini tashkil etishi kutilmoqda va 2030-yilga borib 1 trillion dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [2]. Bu sohadagi innovatsiyalar energiya samaradorligini oshirish, maʼlumotlarni uzatish tezligini yaxshilash va tibbiyotdan tortib mudofaagacha boʻlgan sohalarda yangi imkoniyatlar yaratish imkonini beradi. Shunday ekan, elektromagnit toʻlqinlarning optik hodisalarini chuqur oʻrganish va ularning amaliy tatbiqlarini tadqiq qilish nafaqat fundamental fizika nuqtai nazaridan, balki iqtisodiy rivojlanish va texnologik innovatsiyalar uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki optik texnologiyalar sunʼiy intellekt, kvant hisoblash va 5G/6G aloqa tizimlarining rivojlanishida markaziy oʻrin egallaydi. Mavjud ilmiy va texnologik yutuqlarga qaramay, elektromagnit toʻlqinlarning modda bilan oʻzaro taʼsirining baʼzi murakkab mexanizmlari, ayniqsa nanostrukturalar va yangi materiallarda, hali ham toʻliq oʻrganilmagan. Masalan, metamateriallarda yorugʻlikning gʻayritabiiy sinishi (refraksiya) va diffraktsiya xususiyatlarini tushunish, optik hodisalarni nazorat qilishning yangi usullarini ishlab chiqish uchun muhimdir. Bundan tashqari, optik tolali aloqa tizimlarida dispersiya va attenuatsiya kabi muammolar maʼlumot uzatish tezligi va masofasini cheklashi mumkin [3]. Shu sababli, bu hodisalarning nazariy asoslarini chuqurroq oʻrganish va ularni samarali hal etish yoʻllarini izlash hozirgi va kelajakdagi texnologik yutuqlar uchun kalit hisoblanadi. Tadqiqotlar natijasida olingan bilimlar energiya tejaydigan optik qurilmalar, yuqori sezuvchanlikka ega sensorlar va tezkor optik aloqa tizimlarini yaratishga xizmat qiladi. Elektromagnit toʻlqinlarning optik hodisalari uzoq vaqtdan beri koʻplab olimlar tomonidan oʻrganilg ...