KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda elektron tijorat bozori hajmi 2023-yilda 20,4 trln so‘mni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 44% ga o'sdi [1]. Mobil-tijoratning ushbu umumiy hajm ichidagi ulushi esa 65% ga yetganligi, ya'ni qariyb 13,2 trln so‘mni tashkil etganligi, raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanib borayotganini ko'rsatadi [2]. Jahon miqyosida esa elektron biznes bozori 2023-yilda 5,7 trillion AQSH dollarini tashkil etgan bo'lib, bu ko'rsatkich 2027-yilga borib 8,1 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. Ushbu raqamlar, elektron va mobil-tijoratning nafaqat global miqyosda, balki O'zbekiston iqtisodiyotidagi roli tobora ortib borayotganini, ularning iqtisodiy o'sishning asosiy drayverlaridan biriga aylanganini yaqqol namoyish etadi. Raqamli texnologiyalarning kengayishi, internetga kirish imkoniyatlarining yaxshilanishi va mobil qurilmalar savdosining oshishi ushbu sohaning jadal rivojlanishiga zamin yaratmoqda. Bugungi shiddatli raqobat va globallashuv sharoitida elektron biznes va mobil-tijorat nafaqat savdo-sotiqni osonlashtiruvchi vosita, balki korxonalar raqobatbardoshligini oshirish, yangi bozorlarga kirish va iste'molchilar bilan munosabatlarni mustahkamlashning strategik yo'nalishi hisoblanadi. Shunga qaramay, mazkur sohalarda infratuzilma kamchiliklari, kiberxavfsizlik tahdidlari, huquqiy tartibga solish mexanizmlarining yetishmasligi, to'lov tizimlarining xilma-xilligi va logistika zanjirlarining samaradorligi kabi bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, O'zbekiston sharoitida raqamli savodxonlikni oshirish, kichik va o'rta biznesni elektron platformalarga integratsiya qilish hamda transchegaraviy elektron tijoratni rivojlantirish bo'yicha tizimli yondashuvlarga ehtiyoj sezilmoqda. Ushbu muammolarni kompleks o'rganish va ularning yechimlarini topish iqtisodiy o'sishni ta'minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Elektron biznes va mobil-tijorat sohasidagi tadqiqotlar jahon miqyosida jadal rivojlanib bormoqda. Masalan, M. Porter (2001) o'zining "Strategy and the Internet" nomli maqolasida internetning biznes strategiyalariga ta'sirini tahlil qilib, elektron biznesning qiymat zanjirini o'zgartirishdagi rolini yoritgan [5]. R. Kalakota va A. Whinston (1996) "Frontiers of Electronic Commerce" asarida elektron tijoratning nazariy asoslari va asosiy tamoyillarini chuqur o'rganib, uning dastlabki rivojlanish bosqichlarini ilmiy jihatdan aso ...