KURS ISHI

KIRISH Ergonomika sohasining global bozori 2023-yilda taxminan 2.5 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga borib yillik o'rtacha 7.1% o'sish sur'ati bilan 4.2 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o'sish, ish joylarida xavfsizlik va samaradorlikni oshirishga qaratilgan investitsiyalar, ayniqsa sanoat ishlab chiqarishi va xizmat ko'rsatish sohalarida yuqori talab mavjudligi bilan izohlanadi [2]. O'zbekistonda mehnat unumdorligi ko'rsatkichi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 4.5% ga oshgan bo'lsa-da [3], kasb kasalliklari va mehnat jarohatlari tufayli iqtisodiyotga yetkazilgan zarar hali ham sezilarli darajada yuqori bo'lib qolmoqda. Xususan, 2023-yilda qayd etilgan kasb kasalliklari soni 2022-yilga nisbatan 1.8% ga oshganligi [4], ergonomik yechimlarning joriy etilishi zarurligini yaqqol ko'rsatib turibdi. Ish joylarida noto'g'ri dizayn, noqulay ish sharoitlari va yetarli bo'lmagan xavfsizlik choralari natijasida yuzaga keladigan kasalliklar va baxtsiz hodisalar, nafaqat inson salomatligiga, balki korxonalar faoliyatiga ham salbiy ta'sir ko'rsatib, ishlab chiqarish xarajatlarini oshiradi va mahsulot sifati pasayishiga olib keladi [5]. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb hisoblanadi, chunki mamlakatimizda iqtisodiy modernizatsiya jarayonlari jadal kechayotgan, ishlab chiqarish hajmlari ortayotgan va yangi texnologiyalar keng joriy etilayotgan bir paytda, inson omili va uning mehnat sharoitlari muhim o'ringa chiqmoqda. Avtomatlashtirish va raqamlashtirish sharoitida ham inson-mashina o'zaro aloqasi optimal bo'lishi talab etiladi, aks holda yangi texnologiyalar kutilgan samarani bermasligi mumkin [6]. Ishlab chiqarish jarayonlarida ergonomik tamoyillarni e'tiborsiz qoldirish mushak-skelet tizimi kasalliklari (MSK), surunkali charchoq sindromi va stress kabi muammolarning ko'payishiga olib kelmoqda. Masalan, O'zbekiston sog'liqni saqlash vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda qayd etilgan kasb kasalliklarining qariyb 35% ini aynan MSK tashkil etgan [7]. Ergonomik muammolarni bartaraf etish, nafaqat ishchilar salomatligi va farovonligini ta'minlaydi, balki mehnat unumdorligini oshirish, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklari darajasini pasaytirish orqali korxonalarning raqobatbardoshligini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi. Shu bois, ergonomik yondashuvlarni chuqur o'rganish va ula ...