KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil holatiga ko‘ra mamlakatda 6 yoshgacha bo‘lgan bolalar soni 3,5 milliondan oshadi va ularning 70% dan ortig‘i maktabgacha ta’lim muassasalariga qamrab olingan [1]. Ushbu yoshdagi bolalarning kognitiv rivojlanishi, jumladan, tafakkur, xotira, diqqat va tasavvur kabi bilish jarayonlari shakllanishida oilaviy muhit va ta’lim-tarbiya jarayonining roli beqiyosdir. Shu nuqtai nazardan, ertaklarning bolaning har tomonlama, ayniqsa, kognitiv rivojlanishidagi ahamiyatini chuqur o‘rganish va amaliyotga tatbiq etish strategik ahamiyatga ega. Bolalarda kognitiv rivojlanishni qo‘llab-quvvatlovchi zamonaviy pedagogik yondashuvlarga bo‘lgan talabning ortishi bilan, ertaklar kabi an’anaviy vositalarning yangi kontekstda samaradorligini baholash muhim vazifadir. Bugungi axborotlashgan jamiyatda bolalarning rivojlanishida yuqori texnologiyalar va vizual kontentning ustunlik qilishi, an’anaviy rivojlanish vositalari, xususan, og‘zaki ijod namunalarining ahamiyatini pasaytirib yuborishi mumkin degan xavotirlar mavjud. Biroq, psixologik va pedagogik tadqiqotlar ertaklarning bolalar tafakkurini, ijodkorligini va hissiy intellektini rivojlantirishdagi noyob rolini isbotlamoqda. Shu bilan birga, O‘zbekiston ta’lim tizimida ertaklardan foydalanishning ilmiy asoslangan metodologiyalari va ularning samaradorligini baholash mexanizmlari yetarli darajada rivojlanmagan. Mavjud dasturlarda ertaklarning bilish jarayonlariga ta’siri chuqur tahlil qilinmaganligi, zamonaviy pedagogik innovatsiyalar bilan integratsiyasi sustligi ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi va hal etilishi lozim bo‘lgan muhim muammo sifatida ko‘riladi. Ertaklarning bolalar rivojlanishiga ta’siri bo‘yicha jahon adabiyotlarida qator fundamental tadqiqotlar amalga oshirilgan. Shveytsariyalik psixolog Jean Piaget (1936) o‘z nazariyasida bolaning kognitiv rivojlanishini bosqichma-bosqich o‘tuvchi jarayon sifatida tushuntirib, ertaklarning ramziy tafakkur va operatsiyadan oldingi bosqichda (2-7 yosh) bolaning tasavvurini rivojlantirishdagi o‘rnini ta’kidlagan [2]. Rus psixologi Lev Vygotskiy (1978) esa, bolaning bilish jarayonlari ijtimoiy-madaniy muhitda rivojlanishini ko‘rsatib, ertaklarning tilni o‘zlashtirish, ijtimoiy rollarni tushunish va ma’naviy qadriyatlarni singdirishdagi muhimligini ilgari surgan [3]. ...