KURS ISHI

KIRISH 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, PISA test natijalariga ko‘ra, O‘zbekistonda 15 yoshli o‘quvchilarning o‘rtacha o‘qish savodxonligi darajasi 401 ballni tashkil etgan bo‘lib, bu OECD mamlakatlari o‘rtachasidan (476 ball) sezilarli darajada past hisoblanadi [1]. Xususan, o‘quvchilarning 42% oddiy matnlarni tushunish va ulardan ma’lumot olishda qiyinchiliklarga duch kelgan [1]. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo mintaqasida ta’lim sifatini oshirishga yo‘naltirilgan loyihalarning umumiy qiymati 2022-yilda 350 million AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lsa-da [2], o‘qish ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan maqsadli dasturlarning samadorligi borasida hali ham jiddiy muammolar mavjud. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 12-maydagi PF-134-sonli Farmonida ta’lim tizimini raqamlashtirish va o‘quvchilarning savodxonlik darajasini oshirish bo‘yicha aniq vazifalar belgilangan bo‘lib, bu vazifalar, ayniqsa, o‘qishning asosiy komponentlarini chuqur o‘rganish va ularni ta’lim jarayoniga integratsiya qilish dolzarbligini ko‘rsatadi [3]. Ushbu kurs ishi o‘qish ko‘nikmalarini shakllantirishning fundamental jihatlarini tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, uning dolzarbligi nafaqat PISA natijalaridagi mavjud kamchiliklar, balki zamonaviy jamiyatda axborotni qayta ishlash va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalariga bo‘lgan ortib borayotgan ehtiyoj bilan ham belgilanadi. Bugungi kunda o‘quvchilarning murakkab matnlarni tushunish, ularni tahlil qilish va o‘z bilimlarini amaliyotda qo‘llash qobiliyatining yetishmasligi ta’lim tizimining keyingi bosqichlarida va mehnat bozorida jiddiy to‘siqlarni yuzaga keltirmoqda. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘qish savodxonligidagi past ko‘rsatkichlar iqtisodiy o‘sish sur’atlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, chunki bu ko‘rsatkich har bir foizga pasayganda mamlakat yalpi ichki mahsulotining 0.5% gacha yo‘qotilishiga olib kelishi mumkin [4]. Shu bois, o‘qishning fonologik ong, fonika, so‘z boyligi, ravonlik va matnni tushunish kabi fundamental komponentlarini tizimli ravishda tahlil qilish, ularning o‘zaro bog‘liqligini aniqlash va rivojlantirish bo‘yicha samarali strategiyalarni ishlab chiqish O‘zbekiston ta’lim tizimi uchun ustuvor ahamiyat kasb etadi. O‘qish ko‘nikmalarining asosiy komponentlarini o‘rganish borasida xalqaro miqyosda ko‘plab yetuk olimlar fundamental tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, Gough va Tunme ...