KURS ISHI

KIRISH Kimyo sanoati va energetika sohasida issiqlik almashinish jarayonlari markaziy o‘rinni egallab, texnologik samaradorlik va xavfsizlikni ta’minlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Jahon issiqlik almashinish qurilmalari bozori 2023-yilda taxminan 19.5 milliard dollarni tashkil etib, 2028-yilga borib yillik o‘rtacha 6.5% o‘sish bilan 26.7 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish energetika samaradorligini oshirish, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va atrof-muhitga ta’sirni minimallashtirishga qaratilgan global intilishlar bilan bog‘liqdir. O‘zbekistonda esa sanoat rivojlanishining jadal sur’atlari, xususan, neft-gaz, kimyo va oziq-ovqat sanoati tarmoqlarida energiya sarfini optimallashtirishga bo‘lgan talab ortib bormoqda. O‘zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo‘mitasining ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat yalpi ichki mahsulotida sanoatning ulushi 2023-yilda 30% dan oshgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2018-yilga nisbatan 5% ga o‘sgan [2]. Ushbu o‘sish fonida issiqlik almashinish jarayonlarini samarali boshqarish, xususan, etil spirtini sovutish kabi muhim texnologik amaliyotlarda zamonaviy va energiyatejamkor uskunalar joriy etish iqtisodiy jihatdan juda dolzarb hisoblanadi. Etil spirtini ishlab chiqarish jarayonida sovutish tizimlari mahsulot sifatini ta’minlash, energiya sarfini kamaytirish va ishlab chiqarish xavfsizligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Hozirgi kunda sanoatda ishlatilayotgan ba’zi sovutish qurilmalari eskirgan bo‘lib, ular energiya samaradorligi pastligi, yuqori ekspluatatsiya xarajatlari va atrof-muhitga salbiy ta’siri bilan ajralib turadi. Masalan, O‘zbekistondagi ayrim yirik kimyo korxonalarida foydalanilayotgan issiqlik almashinish qurilmalarining o‘rtacha energiya samaradorlik ko‘rsatkichi standartlarga nisbatan 15-20% past bo‘lishi mumkin, bu esa yillik energiya sarfini millionlab so‘mga oshirib yuboradi [3]. Shu sababli, etil spirtini sovutish uchun gorizontal issiqlik almashinish qurilmasini hisoblash va loyihalash bo‘yicha chuqur tadqiqot o‘tkazish, texnologik jarayonlarni optimallashtirish va resurs tejashni ta’minlash maqsadga muvofiqdir. Mazkur tadqiqot nafaqat amaliy muammolarni hal etadi, balki kimyo sanoatining barqaror rivojlanishiga ham hissa qo‘shadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi tahliliga ko‘ra, issiqlik almashinish jarayonlari va qurilmalarini loyihalash bo‘yicha jahon miqyosida ko‘ ...