KURS ISHI

KIRISH Jahon etkazib berish zanjiri bozorining hajmi 2023-yilda 27.2 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga borib yillik o‘rtacha 9.7% o‘sish bilan 52.8 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o‘sish global savdo hajmining ortishi, elektron tijoratning kengayishi va raqamli texnologiyalarning etkazib berish zanjiriga integratsiyalashuvi bilan bog‘liqdir [2]. O‘zbekistonda ham ushbu soha jadal rivojlanmoqda; 2023-yilda transport va logistika xizmatlari hajmi 2022-yilga nisbatan 15% ga oshib, yalpi ichki mahsulotning taxminan 10% ini tashkil etdi [3]. Xususan, 2023-yilda xalqaro yuk tashish hajmi 18% ga o‘sgan bo‘lsa, ichki yuk tashish hajmi 12% ga oshgan [3]. Bu ko‘rsatkichlar mamlakat iqtisodiyotining o‘sishida etkazib berish zanjirini samarali boshqarishning muhim rol o‘ynayotganini ko‘rsatadi. Zamonaviy sharoitda korxonalar barqaror raqobat afzalligini ta’minlash, xarajatlarni optimallashtirish va mijozlar talablarini yuqori darajada qondirish uchun etkazib berish zanjirini boshqarish (SCM) jarayonlariga tobora ko‘proq e’tibor qaratmoqdalar. Bugungi kunda etkazib berish zanjirini boshqarish va operatsion samaradorlik masalasi global miqyosda ham, O‘zbekiston kontekstida ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. COVID-19 pandemiyasi, geosiyosiy keskinliklar va iqlim o‘zgarishlari kabi kutilmagan voqealar etkazib berish zanjirlarining mo‘rtligini yaqqol ko‘rsatib berdi, bu esa korxonalardan yanada moslashuvchan va barqaror tizimlarni yaratishni talab qilmoqda [4]. Zanjir uzilishlari moliyaviy yo‘qotishlarga, bozor ulushini yo‘qotishga va mijozlar ishonchining pasayishiga olib kelishi mumkin [5]. Misol uchun, global miqyosda etkazib berish zanjiridagi uzilishlar tufayli yillik o‘rtacha yo‘qotishlar 4 trln dollarni tashkil etadi [6]. O‘zbekistonda esa, transport infratuzilmasidagi ba’zi kamchiliklar, raqamli texnologiyalarni integratsiya qilishdagi sekinlik va kadrlar malakasi masalalari SCM samaradorligini oshirishga to‘sqinlik qilmoqda. Shuningdek, mahalliy ishlab chiqaruvchilarning xalqaro bozorlarga chiqishi uchun etkazib berish zanjirlarini optimallashtirish va xalqaro standartlarga moslashtirish dolzarb muammolardan hisoblanadi. Shu sababli, ushbu mavzu bo‘yicha chuqur tadqiqotlar o‘tkazish, amaliy yechimlar taklif qilish va operatsion samaradorlikni oshirish strategiyalarini ishlab chiqish zarurati tobora ortib bormoqda. Etkazib berish zanj ...