KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda falsafiy ta'limotlarga bo'lgan qiziqish so'nggi besh yilda sezilarli darajada oshib, falsafa va dinshunoslik yo'nalishlarida bakalavriat va magistraturaga qabul kvotalari o'rtacha 12-15% ga ko'paydi [1]. Jumladan, O'zbekiston Milliy universiteti va Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti kabi yetakchi oliy ta'lim muassasalarida falsafa kafedralarining ilmiy faoliyati jadallashib, har yili o'rtacha 20-25 ta ilmiy maqola va monografiyalar chop etilmoqda [2]. Global miqyosda ham falsafa fanlarining insonparvarlik tamoyillarini rivojlantirishdagi o'rni tobora ortib bormoqda, bu esa UNESCO va boshqa xalqaro tashkilotlarning "Falsafa kunlari" kabi tadbirlari sonining yildan-yilga 10-15% ga ortishida yaqqol namoyon bo'ladi [3]. Mazkur holat falsafaning nafaqat akademik doiralarda, balki keng jamiyat hayotida ham muhim ahamiyat kasb etayotganini ko'rsatadi, chunki har qanday davlatning barqaror taraqqiyoti uchun mafkuraviy immunitet va fuqarolarning tanqidiy tafakkurini rivojlantirish muhimdir [4]. Bugungi globallashuv va axborot asrida falsafaning paydo bo'lishi va jamiyat rivojlanishidagi ahamiyatini o'rganish, murakkab ijtimoiy-siyosiy jarayonlarni tushunish, inson va jamiyat o'rtasidagi munosabatlarni chuqur anglash uchun zarurdir. Jamiyatda axborot manipulyatsiyasi, ma'naviy inqiroz va qadriyatlar ziddiyatlari kuchayayotgan bir sharoitda, falsafiy bilimlar individlarga dunyoqarashini shakllantirish, o'z hayoti ma'nosini topish va axloqiy tamoyillarga rioya qilishda yordam beradi [5]. Mavjud muammolar qatoriga, jamiyatda falsafiy tafakkurning yetarli darajada rivojlanmaganligi, yoshlar o'rtasida tanqidiy fikrlash ko'nikmalarining pastligi va zamonaviy global chaqiriqlarga munosib falsafiy javoblar ishlab chiqish mexanizmlarining zaifligi kiradi [6]. Shuningdek, falsafaning ijtimoiy amaliyotdagi o'rni va uning jamiyatning turli sohalariga ta'siri yetarli darajada tadqiq etilmagan bo'lib, bu sohada ilmiy-nazariy va amaliy bo'shliqlar mavjuddir [7]. Falsafaning paydo bo'lishi va jamiyat rivojlanishidagi ahamiyati masalasi jahon miqyosida ko'plab atoqli mutafakkirlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, Karl Yaspers (1949) o'zining "Tarixning falsafiy ma'nosi" asarida "o'q davri" konsepsiyasini ilgari surib, miloddan avvalgi VIII-III asrlarda Sharq va G'arbda bir vaqtning o'zida falsafiy tafakkurning paydo bo'lishini izohladi va bu davrni inso ...