KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida qishloq xo'jaligi yalpi ichki mahsulotning (YAIM) salmoqli qismini tashkil etib, 2023-yilda bu ko'rsatkich 25,7% ga yetgan [1]. Sohada band bo'lgan aholi soni 3,6 million kishini tashkil etib, umumiy bandlikning 27,2% ini qamrab oladi [2]. Fermer xo'jaliklari ushbu sohaga muhim hissa qo'shib, mamlakatning oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashda va eksport salohiyatini oshirishda yetakchi rol o'ynaydi. Jumladan, 2023-yilda O'zbekistonda yetishtirilgan umumiy qishloq xo'jaligi mahsulotlarining 80% dan ortig'i aynan fermer xo'jaliklari ulushiga to'g'ri keldi [3]. Global miqyosda qishloq xo'jaligi mahsulotlari bozori hajmi 2023-yilda 7 trillion dollardan oshib, yillik o'rtacha 5-6% o'sish prognoz qilinmoqda [4]. Ayniqsa, organik qishloq xo'jaligi mahsulotlariga bo'lgan talabning o'sishi global bozorda O'zbekiston fermerlarining raqobatbardoshligini oshirish uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda [5]. Hozirgi sharoitda fermer xo'jaliklarining samaradorligini oshirish, ularning faoliyatini tahlil qilish va barqaror rivojlanishini ta'minlash masalasi alohida dolzarblikka ega. Dunyo aholisi sonining o'sishi va iqlim o'zgarishlari sharoitida oziq-ovqat ishlab chiqarish hajmini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va ekologik barqarorlikni ta'minlash zarurati har qachongidan ham muhimdir. O'zbekiston fermer xo'jaliklari oldida turgan asosiy muammolar qatoriga irrigatsiya tizimlarining eskirishi, moliyaviy resurslarga erishishdagi qiyinchiliklar, bozor infratuzilmasining yetarli emasligi, zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etishdagi sekinlik va kadrlarning malaka oshirishga bo'lgan ehtiyoji kiradi [6]. Shu bois, fermer xo'jaliklari faoliyatini har tomonlama tahlil qilish, ularning muammolarini aniqlash va samaradorlikni oshirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Fermer xo'jaliklari faoliyati va ularning iqtisodiy samaradorligi masalasi jahon va O'zbekiston ilm-fanida keng o'rganilgan mavzulardan biridir. Xalqaro miqyosda, Teodor Shults (Theodor Schultz, 1979) o'z tadqiqotlarida qishloq xo'jaligida inson kapitalining ahamiyati va fermerlarning ratsional xulq-atvorini isbotladi, bu esa ishlab chiqarish samaradorligiga bevosita ta'sir ko'rsatishini ko'rsatdi [7]. Gari Bekker (Gary Becker, 1992) qishloq xo'jaligida ta'lim va malakaga investitsiya qilishning iqtiso ...