KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida agrar sektor yalpi ichki mahsulotning 25% dan ortig‘ini tashkil etadi va ishchi kuchining deyarli 27% ini band qiladi [1]. So‘nggi besh yilda qishloq xo‘jaligida ishlab chiqarish hajmi yillik o‘rtacha 5-7% ga o‘sdi [2]. Jumladan, 2023-yilda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksporti hajmi 1,8 milliard dollarga yetgan bo‘lib, bu umumiy eksportning qariyb 10% ini tashkil etadi [3]. Ushbu raqamlar agrar sektorning mamlakat iqtisodiyotidagi strategik ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Fermer xo‘jaliklari esa bu tizimning asosiy bo‘g‘ini bo‘lib, ular tomonidan ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar nafaqat ichki iste’molni ta’minlash, balki eksport salohiyatini oshirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Shu sababli, fermer xo‘jaliklarini tashkil etish shartlarini chuqur o‘rganish va ularni yanada takomillashtirish bugungi kunda juda dolzarb masala hisoblanadi. Bugungi kunda fermer xo‘jaliklari faoliyatida duch kelinayotgan asosiy muammolar qatoriga yer resurslaridan samarali foydalanish, moliyaviy resurslarga erishish, zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etish, huquqiy himoya mexanizmlarini mustahkamlash hamda mahsulotni sotish bozorlarini kengaytirish kiradi. Ayniqsa, yer huquqi munosabatlari, yer uchastkalarini ajratish va ulardan foydalanish tartib-qoidalarini optimallashtirish, fermerlarning mol-mulk huquqlarini kafolatlash masalalari hali to‘liq hal etilmagan. Ushbu kurs ishi mazkur muammolarni aniqlash, ularning yechimlari bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan bo‘lib, fermer xo‘jaliklarini tashkil etish jarayonlarini huquqiy va iqtisodiy nuqtai nazardan tizimli tahlil qilishni taqozo etadi. Fermer xo‘jaliklarini tashkil etish shartlari masalasi jahon miqyosida ko‘plab yetuk olimlar tomonidan o‘rganilgan. Masalan, D. North (1990) institutsional iqtisodiyot nazariyasi doirasida mulk huquqlari va institutsional sharoitlarning iqtisodiy o‘sishga ta’sirini chuqur tahlil qilib, fermer xo‘jaliklarining samarali faoliyat ko‘rsatishi uchun barqaror va shaffof huquqiy asoslar muhimligini ko‘rsatgan [5]. J. Stiglitz (1994) axborot assimetriyasi va uning agrar sektordagi ta’sirini o‘rganib, fermerlarning kredit resurslariga erishishdagi qiyinchiliklariga e’tibor qaratgan va davlat subsidiyalarining rolini asoslagan [6]. M. Porter (1980) raqobat ustunligi konsepsiyasini ishlab chiqib, qishloq xo‘jaligida samaradorlikni oshir ...