KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda umumta'lim maktablarida fizika fanini o'qitishda o'quvchilarning umumiy o'zlashtirish ko'rsatkichi 68% ni tashkil etgan bo'lsa-da [1], bu ko'rsatkich Xalqaro PISA (The Programme for International Student Assessment) testlaridagi fan savodxonligi bo'yicha global o'rtacha ko'rsatkichdan ancha pastdir [2]. Xususan, 2022-yilda fizika fanidan xalqaro olimpiadalarda O'zbekiston o'quvchilari tomonidan qo'lga kiritilgan medallar soni jami 5 ta bo'lib, bu rivojlangan davlatlardagi o'xshash ko'rsatkichlardan sezilarli darajada kamdir [3]. O'zbekiston ta'lim tizimida fan va texnologiya ta'limining innovatsion yondashuvlarga ehtiyoji kundan-kunga ortib bormoqda, chunki mahalliy sanoat va iqtisodiyotning raqamlashtirish hamda texnologik modernizatsiya qilinishi yuqori malakali muhandis-texnik kadrlarni talab qiladi [4]. Bunday kadrlar tayyorlashda esa fizika fanining o'ziga xos o'rni bor. Hozirgi kunda ta'lim sohasida an'anaviy o'qitish usullarining samaradorligi pasayib borayotgani kuzatilmoqda, ayniqsa, fizika kabi aniq fanlarni o'qitishda o'quvchilarning nazariy bilimlarni amaliyot bilan bog'lay olmasligi, tanqidiy fikrlash va muammolarni yechish ko'nikmalarining yetishmasligi dolzarb muammolardan biridir [5]. Jahon miqyosida muammoli ta'lim metodi o'quvchilarda yuqori darajadagi kognitiv ko'nikmalarni shakllantirishda samarali vosita sifatida tan olinmoqda, ammo O'zbekiston maktablarida ushbu metoddan tizimli va to'liq foydalanish bo'yicha amaliy qo'llanmalar, uslubiy tavsiyalar hamda ularning samaradorligini baholash mezonlari yetarli darajada ishlab chiqilmagan [6]. Bu esa o'quvchilarning fanga bo'lgan qiziqishini oshirish, ularning mustaqil bilim olish va kreativ yechimlar topish qobiliyatlarini rivojlantirishga to'siq bo'lmoqda. Shu bois, fizikani o'qitishda muammoli ta'lim metodidan samarali foydalanish usullarini tadqiq etish bugungi kunning muhim ilmiy-amaliy vazifalaridan biridir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi. Xalqaro miqyosda muammoli ta'lim (Problem-Based Learning – PBL) nazariyasi va amaliyoti keng tadqiq qilingan. Misol uchun, J. Dewey (1938) o'zining "Experience and Education" asarida ta'lim jarayonida faol ishtirok etish va amaliy muammolarni hal qilishning muhimligini asoslab bergan [7]. L.S. Vygotskiy (1978) "Mind in Society" kitobida ijtimoiy-madaniy nazariya doirasida o'quvchilarning "yaqin rivojlanish zonasi" ...