KURS ISHI

KIRISH Fors koʻrfazi davlatlari global iqtisodiyotda strategik mavqega ega boʻlib, ularning neft va gaz zaxiralari jahon energiya bozorining barqarorligini taʼminlashda hal qiluvchi rol oʻynaydi. 2023-yil maʼlumotlariga koʻra, mazkur mintaqa jahon neft zaxiralarining qariyb 30% ini, gaz zaxiralarining esa 20% ga yaqinini tashkil etadi [1]. Xususan, Saudiya Arabistoni jahonning ikkinchi yirik neft ishlab chiqaruvchisi boʻlib, kuniga oʻrtacha 12 million barrel atrofida neft qazib chiqaradi [2]. Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) global logistika va savdo markazlaridan biriga aylangan, uning xalqaro savdo hajmi 2023-yilda 600 milliard dollardan oshdi [3]. Ushbu davlatlar Oʻzbekiston uchun ham muhim iqtisodiy sheriklar hisoblanadi. Oʻzbekistonning Fors koʻrfazi davlatlari bilan savdo aylanmasi 2023-yilda 1,5 milliard dollarni tashkil etdi, bu esa avvalgi yilga nisbatan 25% ga oʻsishni koʻrsatdi [4]. Investitsiyalar sohasida esa BAA va Saudiya Arabistonidan Oʻzbekiston iqtisodiyotiga jalb qilingan sarmoyalar hajmi 2 milliard dollardan oshgan [5], bu esa energiya, infratuzilma va qishloq xoʻjaligi sohalarida sezilarli salohiyatni namoyish etadi. Fors koʻrfazi davlatlarining iqtisodiy-geografik oʻziga xosliklarini chuqur oʻrganish bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir. Global iqtisodiy beqarorliklar, neft narxlarining oʻzgaruvchanligi va iqlim oʻzgarishi kabi omillar mintaqa davlatlarini oʻz iqtisodiyotini diversifikatsiya qilishga undamoqda. Neft monopoliyasi taʼsiridagi bu davlatlar uchun iqtisodiy diversifikatsiya qilish, yaʼni neftga qaramlikni kamaytirish va boshqa sohalarni (turizm, moliya, texnologiya, qayta tiklanuvchi energiya) rivojlantirish asosiy strategik vazifa hisoblanadi [6]. Shuningdek, mintaqaviy barqarorlikni taʼminlash, global qimmat zanjirlarida oʻz oʻrnini mustahkamlash va GEOS texnologiyalaridan foydalangan holda resurslarni samarali boshqarish ham muhimdir. Oʻzbekistonning iqtisodiy rivojlanish strategiyasida ushbu davlatlar bilan hamkorlikni kengaytirish, xususan, investitsiyalarni jalb qilish, savdo aloqalarini diversifikatsiya qilish va transport koridorlarini rivojlantirish alohida oʻrin tutadi. Biroq, bu hamkorlikni chuqurlashtirish uchun Fors koʻrfazi davlatlarining iqtisodiy geografik xususiyatlari, ularning kuchli va zaif tomonlari, imkoniyatlari va tahdidlari (SWOT tahlili) boʻyicha kompleks tahlil yetishmayapti. Mavzuning oʻrganilganl ...