KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida sud-huquq islohotlari doirasida fuqarolik protsessual qonunchiligini takomillashtirishga alohida e'tibor qaratilmoqda. O'zbekiston Respublikasi Oliy sudi ma'lumotlariga ko'ra, 2023 yilda fuqarolik ishlari bo'yicha sudlarga kelib tushgan da'volar soni 1,5 milliondan oshgan bo'lib, bu 2022 yilga nisbatan 12% o'sishni ko'rsatadi [1]. Ushbu ishlarining taxminan 20-25% ida uchinchi shaxslarning jalb qilinishi yoki ularning manfaatlariga bevosita ta'sir etishi mumkin bo'lgan holatlar kuzatiladi [2]. Ko'chmas mulk nizolari, meros ishlari va oilaviy munosabatlarga oid ishlarda, ayniqsa, uchinchi shaxslarning roli tobora ortib bormoqda, chunki sudning hal qiluv qarori nafaqat da'vogar va javobgar, balki boshqa shaxslarning huquqiy holatiga ham jiddiy ta'sir ko'rsatishi mumkin [3]. Bunday holatlar protsessual iqtisod tamoyiliga rioya qilish, sud jarayonlarining adolatliligi va samaradorligini ta'minlash nuqtai nazaridan uchinchi shaxslar institutini chuqur tahlil qilish zaruratini keltirib chiqaradi. Fuqarolik protsessida uchinchi shaxslar ishtiroki institutining samarali amalga oshirilishi sud himoyasiga bo'lgan huquqning to'laqonli ta'minlanishi, qarorlarning qonuniyligi va adolatliligiga erishish uchun muhimdir. Hozirgi kunda bu institutni tartibga soluvchi qonunchilik normalarida ayrim noaniqliklar va amaliyotda turlicha yondashuvlar mavjud. Masalan, mustaqil talab bilan aralashuvchi uchinchi shaxslarning huquqiy maqomini aniqlashda, shuningdek, mustaqil talab bildirmaydigan uchinchi shaxslarni ishga jalb qilish mezonlarini belgilashda ba'zi muammolar uchraydi [5]. Bu esa sud jarayonlarining cho'zilishiga, qo'shimcha resurslar sarfiga va yakunda fuqarolarning sudga bo'lgan ishonchining pasayishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, uchinchi shaxslar institutining nazariy asoslarini chuqur o'rganish, xalqaro tajribani tahlil qilish va O'zbekiston sharoitlariga mos takomillashtirish mexanizmlarini ishlab chiqish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Fuqarolik protsessida uchinchi shaxslar ishtiroki nazariy va amaliy jihatdan ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Xalqaro miqyosda bu mavzuga oid tadqiqotlar G. Ekelof (1969) tomonidan boshlab berilgan bo'lib, u uchinchi shaxslarning sud jarayonidagi rolini manfaatlar nazariyasi nuqtai nazaridan tahlil qilgan va ularni da'vo predmetiga bo'lgan munosabatiga ko'ra tasniflashning asosiy tamoyill ...