KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda tabiiy gaz iste'moli so'nggi besh yilda o'rtacha yillik 7-8% ga o'sdi va 2023-yilda bu ko'rsatkich 55 milliard kubometrdan oshdi [1]. Bu o'sish aholi sonining ko'payishi, sanoatning rivojlanishi va gazlashtirish darajasining kengayishi bilan bevosita bog'liq. Shu bilan birga, gaz taqsimlash tizimlarining umumiy eskirish darajasi O'zbekiston bo'yicha o'rtacha 50% dan yuqori bo'lib, ayrim hududlarda 70% ga yetadi [2]. Bu holat gaz yo'qotishlari, avariyalar va iste'molchilarga gaz yetkazib berishdagi uzilishlarga olib kelmoqda. Xalqaro Energetika Agentligi ma'lumotlariga ko'ra, gaz taqsimlash tizimlaridagi yo'qotishlar global miqyosda umumiy yetkazib beriladigan gazning 1-3% ini tashkil etadi, biroq eskirgan infratuzilmalarda bu ko'rsatkich 5-7% ga chiqishi mumkin [3]. Gaz taqsimlash mexanizmlariga texnik xizmat ko'rsatishning samarasizligi mamlakat iqtisodiyotiga sezilarli darajada salbiy ta'sir ko'rsatib, yirik shaharlarda aholi noroziligiga sabab bo'lmoqda. Masalan, 2023-yilning qishki mavsumida Toshkent shahrida gaz taqsimlash tizimidagi bosim pasayishi tufayli 300 mingdan ortiq xonadon gaz ta'minotida uzilishlarni boshdan kechirdi [4]. Bugungi kunda gaz taqsimlash mexanizmlariga texnik xizmat ko'rsatish tizimini modernizatsiya qilish, xavfsizlikni oshirish va energiya samaradorligini ta'minlash O'zbekiston uchun ustuvor vazifa hisoblanadi. Mavjud texnik xizmat ko'rsatish amaliyoti asosan rejali-profilaktik usullarga asoslangan bo'lib, bu tizimdagi haqiqiy holatni hisobga olmaydi va resurslardan samarasiz foydalanishga olib keladi [5]. Prognozli va holatga asoslangan texnik xizmat ko'rsatish metodlarining keng qo'llanilmasligi nosozliklarning oldini olish o'rniga, ularni bartaraf etishga qaratilgan reaktiv yondashuvni saqlab qolmoqda. Natijada, har yili gaz taqsimlash tizimidagi avariyalarni bartaraf etishga davlat byudjetidan millionlab dollar mablag' sarflanadi [6]. Misol uchun, "Hududgazta'minot" AJ ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda gaz quvurlaridagi avariyalarni tuzatish va ta'mirlashga 20 milliard so'mdan ortiq mablag' sarflangan [7]. Bu muammolar gaz ta'minotining barqarorligiga, ekologik xavfsizlikka va aholi farovonligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi, shu bois, mazkur mavzuning dolzarbligi va unga ilmiy yondashuv zarurati kundan kunga ortib bormoqda. Gaz taqsimlash mexanizmiga texnik xizmat ko'rsatish masalalari xalqaro miqyosda ...