KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda tilshunoslik sohasidagi tadqiqotlar soni 2020-yilga nisbatan 35% ga oshgan bo'lib, gender lingvistikasi va lingvomadaniyatshunoslik kesishmasidagi ishlar umumiy tadqiqotlarning atigi 7% ini tashkil etadi [1]. Dunyo miqyosida esa til va genderga oid nashrlar har yili o'rtacha 12% ga o'sib, 2022-yilda ushbu mavzudagi ilmiy maqolalar soni 15 000 dan oshgan [2]. Biroq, bu tadqiqotlarning aksariyati G'arb tillari kontekstida olib borilgan bo'lib, Sharq tillari, xususan, turkiy tillar oilasiga mansub o'zbek tilidagi gender komponentli frazeologik birliklarning lingvomadaniy aspektlari yetarlicha chuqur o'rganilmagan. Ushbu mavzu bo'yicha kompleks tahlillar, xususan, korpus lingvistikasi usullaridan foydalangan holda olib borilgan tadqiqotlar amalda mavjud emas, bu esa mavzuning dolzarbligini va ilmiy yangiligini belgilaydi. Hozirgi globallashuv va madaniyatlararo muloqot davrida tilning jamiyatdagi gender rollarini, stereotiplarni va qadriyatlarni aks ettirish mexanizmlarini tushunish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. O'zbek tilida mavjud bo'lgan gender komponentli frazeologik birliklar, jumladan, "ayol kishi" tushunchasiga bog'liq "qo'li gul ayol", "ikki oyoqli" (ayol kishi ma'nosida) yoki "er kishi" tushunchasiga oid "mard yigit", "qo'rqoq emas" kabi iboralar o'zbek madaniyatining genderga oid qarashlarini, ijtimoiy rollarni va jinsiy stereotiplarni o'zida mujassam etadi. Ularning lingvomadaniy aspektlarini o'rganish nafaqat tilshunoslik, balki sotsiolingvistika, antropologiya va madaniyatshunoslik nuqtai nazaridan ham qadriyatlar tizimini tushunish, gender tengligi masalalarini ilmiy asosda yoritish, shuningdek, madaniyatlararo muloqotda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan noto'g'ri talqinlarning oldini olish uchun zarurdir. Mavjud adabiyotlarda bu iboralarning etimologiyasi va semantikasi qisman yoritilgan bo'lsa-da, ularning madaniy kodlari, gender stereotiplarini shakllantirishdagi o'rni va zamonaviy jamiyatdagi dinamik o'zgarishlari kompleks tarzda o'rganilmagan. Mavzuning o'rganilganlik darajasi tahliliga ko'ra, gender komponentli frazeologik birliklarning lingvomadaniy aspektlari dunyo tilshunosligida turli jihatlardan o'rganilgan. Masalan, D. Tannen (1990) o'z tadqiqotlarida erkak va ayol nutqidagi farqlarni, ularning muloqot strategiyalarini tahlil qilib, jinslararo muloqotdagi tushunmovchiliklar til xususiyatlaridan kelib ...