KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda atmosferaga zaharli gazlar emissiyasi so'nggi besh yilda o'rtacha 8-10% ga oshgan [1], bu esa havo sifatining yomonlashuviga va aholi salomatligiga jiddiy tahdid solmoqda. Xususan, 2023-yilda Toshkent shahrida havoning ifloslanish darajasi Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tavsiyalaridan 5-7 barobar yuqori bo‘lgan holatlar kuzatilgan [2]. Respublikada suv resurslarining degradatsiyasi, ayniqsa Amudaryo va Sirdaryo havzalarida, qishloq xo'jaligi va sanoat ehtiyojlari uchun suv tanqisligini yuzaga keltirmoqda, 2022-yilda sug'oriladigan yerlarning 45% dan ortig'ida suv resurslarining yetishmasligi sababli hosildorlik pasayishi qayd etildi [3]. Tuproq degradatsiyasi esa O'zbekistondagi umumiy qishloq xo'jaligi yerlarining qariyb 60% ini qamrab olgan bo'lib, bu oziq-ovqat xavfsizligi va barqaror rivojlanishga to'sqinlik qilmoqda [4]. Bioxilmaxillikning kamayishi ham muhim muammo bo'lib, mamlakatimiz flora va faunasining 10% ga yaqini yo'qolib ketish xavfi ostida turibdi [5]. Jahon miqyosida esa, so'nggi o'n yillikda global harorat o'rtacha 0.18 °C ga ko'tarilib [6], ekstremal ob-havo hodisalarining chastotasi va shiddati oshdi, bu global iqtisodiyotga har yili o'rtacha 150-200 milliard dollar zarar yetkazmoqda [7]. Bugungi kunda geoekologik muammolarning o'tkirligi va ularning global miqyosdagi ta'siri, ayniqsa, Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish kontekstida bu mavzuni yanada dolzarb qiladi. Yer yuzasining o'zaro ta'sir qiluvchi qismlari (atmosfera, gidrosfera, litosfera, biosfera) va inson faoliyati o'rtasidagi murakkab aloqalarni o'rganish, mavjud ekologik muammolarning ildizlarini aniqlash va ularni bartaraf etish uchun samarali yechimlar ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Klimat o'zgarishi, suv va tuproq degradatsiyasi, bioxilmaxillikning yo'qolishi kabi muammolar nafaqat atrof-muhitga, balki iqtisodiy barqarorlik va ijtimoiy farovonlikka ham bevosita ta'sir ko'rsatmoqda. Shu sababli, geoekologik muammolarni kompleks tarzda tahlil qilish, ularni bartaraf etish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish va amaliy mexanizmlarni joriy etish zarurati ortib bormoqda. Ushbu kurs ishi aynan shu ehtiyojlarga javob berishga qaratilgan bo'lib, muammolarning nazariy asoslarini o'rganishdan tortib, ularni hal etish bo'yicha amaliy yechimlarni taklif qilishgacha bo'lgan jarayonni qamrab oladi. Mavz ...