KURS ISHI

KIRISH Global miqyosda giyohvand moddalar bozori hajmi har yili oʻrtacha 400-500 milliard AQSH dollarini tashkil etib, bu koʻrsatkich oʻzining daromadliligi boʻyicha qurol savdosi va qalbaki mahsulotlar savdosidan keyin uchinchi oʻrinda turadi [1]. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Narkotik moddalar va jinoyatchilik boʻyicha boshqarmasi (UNODC) hisobotlariga koʻra, 2022-yilda dunyo boʻylab taxminan 296 million kishi giyohvand moddalarni iste'mol qilgan boʻlib, bu oldingi oʻn yillikka nisbatan 23% ga oʻsgan [2]. Oʻzbekiston Respublikasida esa 2023-yil holatiga koʻra, rasmiy roʻyxatga olingan giyohvandlar soni taxminan 16 mingdan oshadi, ammo ekspertlarning fikriga koʻra, bu raqam asl holatni toʻliq aks ettirmaydi va haqiqiy koʻrsatkichlar ancha yuqori boʻlishi mumkin [3]. Xususan, 2022-yilda Oʻzbekistonda giyohvandlik bilan bogʻliq jinoyatlar soni oldingi yilga nisbatan 12% ga oshgan, bu esa giyohvandlikning nafaqat shaxsiy, balki ijtimoiy va iqtisodiy xavfsizlikka ham jiddiy tahdid solayotganini koʻrsatadi [4]. Ushbu statistik ma’lumotlar giyohvandlikning tobora kengayib borayotganini va uning jamiyatning barcha qatlamlariga salbiy ta’sirini yaqqol koʻrsatib turibdi. Bugungi kunda giyohvandlik nafaqat inson salomatligi uchun xavf tugʻdiruvchi individual muammo, balki oilalarning buzilishiga, jinoyatchilikning ortishiga, iqtisodiy yuklarning oshishiga va milliy xavfsizlikka tahdid soluvchi global ijtimoiy falokatdir. Koʻplab mamlakatlar, jumladan Oʻzbekiston ham, giyohvandlikka qarshi kurashda katta resurslarni sarflamoqda, ammo profilaktika va reabilitatsiya mexanizmlari hali ham toʻliq takomillashmagan. Ayniqsa, giyohvandlikning oila institutiga taʼsiri, oilaviy munosabatlarning buzilishi, bolalarning ruhiy va jismoniy rivojlanishiga salbiy taʼsiri masalalari chuqur oʻrganilmagan. Shuningdek, giyohvand moddalar isteʼmolchilari va ularning oila aʼzolariga nisbatan jamiyatdagi stigmatizatsiya va diskriminatsiya holatlari mavjud boʻlib, bu holat ularning ijtimoiy integratsiyasiga toʻsqinlik qilmoqda [5]. Mavjud profilaktika dasturlari asosan yoshlarga qaratilgan boʻlsa-da, aholining turli guruhlari, xususan, ayollar, mehnat migrantlari va marginal guruhlar oʻrtasida giyohvandlikning oldini olish boʻyicha kompleks yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan. Shu bois, ushbu muammoning ildizlarini chuqur tahlil qilib, uning oila va jamiyatga ijtimoiy taʼsiri ...