KURS ISHI

KIRISH Jahon giyohvand moddalar bozori yillik aylanmasi taxminan 400-500 milliard AQSh dollarini tashkil etib, terrorizm va qurol savdosidan keyin uchinchi o'rindagi global muammoga aylangan [1]. O'zbekistonda esa 2023-yil holatiga ko'ra, giyohvandlikka ruhan qaram bo'lgan shaxslar soni 30 mingdan ortiqni tashkil etgan, ularning 85 foizini erkaklar, 15 foizini ayollar tashkil etadi [O'zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi (2024) ma'lumotlari asosida]. Yoshlar orasida giyohvand moddalarni iste'mol qilishning erta boshlanishi 18-25 yosh oralig'iga to'g'ri kelib, bu guruhda 10 mingdan ziyod shaxs qayd etilgan [2]. Giyohvand moddalarni iste'mol qilish bilan bog'liq jinoyatlar soni so'nggi besh yilda o'rtacha 12 foizga oshgan, bu har yili o'rtacha 7-8 mingga yaqin jinoyatni tashkil etadi [O'zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi (2023) hisoboti]. Ushbu raqamlar giyohvandlikning nafaqat alohida shaxs, balki butun oila va jamiyat uchun jiddiy tahdid ekanligini yaqqol ko'rsatib, ushbu ijtimoiy illatga qarshi kurashish va uning oldini olish choralarini takomillashtirishning naqadar dolzarb ekanligini ta'kidlaydi. Bugungi kunda giyohvandlik muammosi nafaqat tibbiy va huquqiy, balki chuqur ijtimoiy-iqtisodiy ildizlarga ega bo'lgan kompleks xarakter kasb etmoqda. Mavjud profilaktika choralari asosan huquqiy-ma'muriy chora-tadbirlar va tibbiy reabilitatsiyaga qaratilgan bo'lib, ularning samaradorligi oila va jamiyat darajasidagi ijtimoiy ta'sirlarni kompleks o'rganish va unga moslashgan profilaktika strategiyalarini ishlab chiqish orqali sezilarli darajada oshirilishi mumkin. Xususan, giyohvandlikning oila a'zolari o'rtasidagi munosabatlarga, bolalarning psixologik rivojlanishiga, oilaning iqtisodiy barqarorligiga hamda jamiyatdagi jinoyatchilik darajasiga ko'rsatadigan ta'siri yetarlicha chuqur tahlil etilmagan. Shuningdek, mavjud profilaktika dasturlarining moliyaviy samaradorligini baholash va ularga investitsiya kiritishning ijtimoiy-iqtisodiy asoslarini ilmiy jihatdan asoslash borasida jiddiy bo'shliqlar mavjud. Ushbu tadqiqot, giyohvandlikning oila va jamiyatga ko'rsatadigan ijtimoiy ta'sirini har tomonlama o'rganish orqali mavjud profilaktika tizimini takomillashtirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar va strategik yo'nalishlarni taklif etishga qaratilganligi bilan ahamiyatlidir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha xalqaro miqyosda ko'plab olimla ...