KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global tarmoq virtualizatsiyasi bozori 10.5 milliard dollarga baholangan bo‘lib, 2030-yilga kelib bu ko‘rsatkich yillik 23.5% o‘sish sur’ati bilan 45 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o‘sish, ma’lumotlar markazlarida Geneve (Generic Network Virtualization Encapsulation) kabi tunnellash protokollariga bo‘lgan talabning ortishi bilan bevosita bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish dasturlari doirasida ma’lumotlar markazlari infratuzilmasini modernizatsiya qilishga katta e’tibor qaratilmoqda. Xususan, 2023-yilda AKT sohasiga yo‘naltirilgan investitsiyalar hajmi 2 milliard dollardan oshgan [2], bu esa mamlakatda tarmoq virtualizatsiyasi texnologiyalarini joriy etish uchun qulay sharoit yaratadi. Mamlakatimizda internet foydalanuvchilari soni 2024-yil boshida 35.5 million kishini tashkil etib, internet penetratsiyasi 99% ga yetganligi [3] zamonaviy, samarali va kengaytiriluvchan tarmoq yechimlariga bo‘lgan ehtiyojni yanada oshiradi. Hozirgi kunda, mavjud an’anaviy tarmoq infratuzilmalari o‘sib borayotgan ma’lumot hajmi va dinamik ish yuklamalarini samarali boshqarishda bir qator qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Jumladan, tarmoqni konfiguratsiya qilish murakkabligi, resurslardan samarasiz foydalanish va kengaytiriluvchanlikning pastligi kabi muammolar tarmoq operatorlari uchun dolzarb hisoblanadi. Geneve protokoli, o‘zining kengaytiriluvchanligi va moslashuvchanligi tufayli, ushbu muammolarni hal etishda muhim rol o‘ynaydi. GNS3 (Graphical Network Simulator-3) muhitida Geneve protokoli asosida tarmoq ssenariylarini loyihalash, real muhitda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolarni oldindan aniqlash va optimal yechimlarni ishlab chiqish imkoniyatini beradi. Shuningdek, mazkur tadqiqot, O‘zbekistonning raqamli infratuzilmasini modernizatsiya qilish jarayonida Geneve protokolining qo‘llanish istiqbollarini tahlil qilish orqali mahalliy tarmoqlar samaradorligini oshirishga hissa qo‘shadi. Geneve tunnellash protokolining nazariy asoslari va tarmoq virtualizatsiyasi bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, David Black (2014) Geneve protokolining ilk konsepsiyasini ishlab chiqqan va uning VXLAN [4] kabi boshqa tunnellash protokollari bilan solishtirganda afzalliklarini ko‘rsatgan. Martin Casado (2015) SDN (Software-Defined Networking) arxitekturasi doirasida Geneve protoko ...