KURS ISHI

KIRISH Hisob-kitob schyotlari bo‘yicha operatsiyalarni to‘g‘ri va samarali hisobga olish korxonalar moliyaviy barqarorligini ta’minlash, shaffoflikni oshirish hamda samarali boshqaruv qarorlarini qabul qilishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 25-oktabrdagi “Raqamli iqtisodiyot va elektron tijoratni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-347-sonli qarorida [1] raqamlashtirishning moliyaviy jarayonlarga integratsiyasi muhim vazifa sifatida belgilangan. Bu esa hisob-kitob operatsiyalarini avtomatlashtirish va ularni xalqaro standartlarga moslashtirish zaruriyatini yanada kuchaytirmoqda. Hisob-kitob schyotlari — korxonaning boshqa yuridik va jismoniy shaxslar bilan o‘zaro hisob-kitoblarini aks ettiruvchi sintetik va analitik hisob schyotlari yig‘indisi bo‘lib [2], bu sohadagi har qanday xato yoki samarasizlik moliyaviy natijalarga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2023-yil yakunlari bo‘yicha hisobotida [3] banklararo hisob-kitoblar tizimida tranzaksiyalar hajmi qariyb 35% ga oshgani qayd etilgan, bu esa hisob-kitob operatsiyalarining umumiy iqtisodiyotdagi salmog‘i tobora ortib borayotganini ko‘rsatadi. Mazkur jarayonlarning samarali boshqaruvi korxonalarning likvidligini ta’minlashda, debitorlik qarzi (boshqa shaxslar (debitorlar) tomonidan korxonaga to‘lanishi lozim bo‘lgan summa) va kreditorlik qarzi (korxona tomonidan boshqa shaxslarga (kreditorlarga) to‘lanishi lozim bo‘lgan summa) [2] kabi muhim ko‘rsatkichlarni optimallashtirishda markaziy o‘rin tutadi. Bugungi shiddatli globallashuv va raqamli transformatsiya davrida hisob-kitob schyotlari bo‘yicha operatsiyalarni hisobga olish tizimini takomillashtirish nafaqat moliyaviy intizomni kuchaytiradi, balki korxonalarning raqobatbardoshligini ham oshiradi. An’anaviy hisobga olish usullari zamonaviy iqtisodiy talablarga har doim ham mos kelavermaydi, bu esa ma’lumotlarning kechikishi, xatolar sonining ortishi va qaror qabul qilish jarayonlarining sekinlashishiga olib kelishi mumkin. Masalan, O‘zbekistondagi kichik va o‘rta biznes subyektlarining 25% gacha bo‘lgan qismida hisob-kitob operatsiyalarini yuritishda yetarlicha avtomatlashtirilmagan tizimlardan foydalanilishi, natijada ularning debitorlik qarzlarini undirish muddatlari o‘rtacha 15-20 kungacha uzayishiga sabab bo‘lmoqda [4]. Shuningdek, xalqaro ...