KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 6500 dan ortiq normativ-huquqiy hujjat loyihalari ekspertizadan o'tkazilgan bo'lib, ularning 15% ga yaqini huquqiy noaniqliklar va talqin qilishda qiyinchiliklar tug'dirishi mumkin bo'lgan normalarni o'z ichiga olgan [1]. Bu holat qonunchilik hujjatlarining samarali amalga oshirilishiga to'sqinlik qilib, huquqni qo'llash amaliyotida turli xil yondashuvlarga sabab bo'lmoqda. Global miqyosda esa, World Justice Project tomonidan 2023-yilda e'lon qilingan qonun ustuvorligi indeksiga ko'ra, huquqiy aniqlik va qonunchilik sifatining pastligi dunyo mamlakatlarida o'rtacha 0.53 ballni tashkil etib, bu huquqiy tizimlarning ishonchliligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [2]. Huquqni talqin qilish jarayonining murakkabligi, ayniqsa, murakkab ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarni tartibga soluvchi yangi qonun hujjatlari qabul qilinganida yaqqol namoyon bo'ladi, chunki bunday hujjatlarning mazmunini yagona tarzda tushunish va qo'llash dolzarb vazifadir. Bugungi kunda O'zbekistonda amalga oshirilayotgan keng ko'lamli islohotlar, ayniqsa, sud-huquq tizimini liberallashtirish va xalqaro standartlarga moslashtirish jarayoni huquqni talqin qilish mexanizmlarini yanada takomillashtirishni talab etadi. Huquq normalarining aniq va bir xil talqin qilinmasligi, fuqarolarning huquqiy ongini pasaytirib, adliya organlariga bo'lgan ishonchiga putur yetkazishi mumkin. Masalan, qonunchilikdagi ayrim bo'shliqlar va ziddiyatlar, ayniqsa, iqtisodiy munosabatlar va investitsiya muhiti bilan bog'liq sohalarda, investorlar uchun huquqiy prognozlashtirishni qiyinlashtiradi. Shu sababli, huquqni talqin qilishning nazariy asoslarini chuqur o'rganish, uning amaliyotini tahlil qilish va takomillashtirish bo'yicha tizimli yechimlarni taklif etish O'zbekistonda qonun ustuvorligini ta'minlash va huquqiy davlat qurish strategiyasining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Huquqni talqin qilish muammolari huquqshunoslik fanida qadimdan o'rganib kelinayotgan markaziy masalalardan biridir. Xalqaro miqyosda nemis huquqshunosi Fridrix Karl fon Savinyi (1840) o'zining "Zamonaviy Rim huquqi tizimi" asarida huquqni talqin qilishning grammatik, mantiqiy, tizimli va tarixiy usullarini ishlab chiqqan [3]. Ronald Dvorkin (1986) "Imperiya qonuni" asarida huquqni faqat matnni o'qish orqali emas, balki huquqiy tizimning umumiy tamoyillari va axloqiy qadriy ...