KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda kiberxavfsizlik tahdidlari natijasida global iqtisodiyotga yetkazilgan zarar 8 trillion AQSH dollariga yetdi va bu ko'rsatkichning 2025-yilga borib 10,5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu umumiy zararning sezilarli qismi, taxminan 30-40% ijtimoiy muhandislik hujumlari bilan bog'liq bo'lib, ular inson omili zaifligidan foydalanadi [2]. O'zbekistonda esa 2023-yilda kiberjinoyatlar soni 2022-yilga nisbatan 45% ga o'sgan bo'lib, ularning 60% dan ortig'i fishing, smishing va vishing kabi ijtimoiy muhandislik usullari orqali amalga oshirilgan [3]. Bu tahdidlar nafaqat individual foydalanuvchilarning moliyaviy va shaxsiy ma'lumotlariga xavf solmoqda, balki kichik va o'rta biznes korxonalari, davlat tashkilotlari hamda yirik korporatsiyalarning axborot infratuzilmasiga jiddiy zarar yetkazmoqda. Masalan, O'zbekistonning bank sektorida 2023-yilda aniqlangan kibertahdidlarning 70% dan ortig'i aynan ijtimoiy muhandislikning turli ko'rinishlari orqali amalga oshirilgan bo'lib, bu sohadagi zararlar 10 milliard so'mdan oshgan [4]. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb ahamiyat kasb etmoqda, chunki raqamli transformatsiya jarayonlari jadal rivojlanayotgan bir sharoitda, inson omili hali ham kiberxavfsizlik zanjirining eng zaif halqasi bo'lib qolmoqda [5]. Texnik himoya vositalari qanchalik mukammal bo'lmasin, manipulyativ psixologik usullar orqali foydalanuvchilarni aldashga qaratilgan ijtimoiy muhandislik hujumlarining oldini olish tobora murakkablashmoqda. Mavjud kiberxavfsizlik strategiyalari ko'pincha texnologik yechimlarga urg'u berib, insonning psixologik zaifliklarini yetarli darajada hisobga olmaydi, bu esa kibertahdidlarga qarshi kurashda bo'shliqlar paydo bo'lishiga olib keladi [6]. Shuningdek, axborot texnologiyalaridan foydalanish savodxonligining turli darajadagi foydalanuvchilar o'rtasida farqlanishi, ayniqsa keksa avlod vakillari va kam ta'minlangan hududlardagi fuqarolar orasida ijtimoiy muhandislik hujumlariga nisbatan zaiflikni oshirmoqda. Ushbu kurs ishi, aynan shu bo'shliqlarni o'rganib, ijtimoiy muhandislik xavflariga qarshi kurashishda inson omiliga e'tibor qaratgan holda kompleks yechimlarni taklif etishga qaratilgan. Ijtimoiy muhandislik sohasidagi tadqiqotlar dunyo miqyosida ko'plab olimlar tomonidan olib borilgan bo'lib, bu borada muhim nazariy va amaliy ishlar yaratilgan. Kevin Mitnick (2002) o'zining "T ...