KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yalpi ichki mahsulotning (YaIM) aholi jon boshiga nisbatan o'sish sur'atlari 2023-yilda 6,0% ni tashkil etib, oxirgi o'n yillikdagi eng yuqori ko'rsatkichlardan biri bo'ldi [1]. Shu bilan birga, BMT Taraqqiyot Dasturining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, aholining 9,2% i qashshoqlik chegarasidan pastda yashaydi, Gini koeffitsiyenti esa 0,33 ni tashkil etadi [2]. Bu raqamlar, bir tomondan, iqtisodiy o'sishning barqarorligini ko'rsatsa, ikkinchi tomondan, ijtimoiy tengsizlik va aholining ijtimoiy himoyasini kuchaytirish zaruriyatini ham yaqqol namoyon etadi. Ayniqsa, global iqtisodiy o'zgarishlar va mintaqaviy integratsiya jarayonlari sharoitida, iqtisodiy o'sishdan nafaqat ayrim guruhlar, balki jamiyatning barcha qatlamlari teng foydalanishini ta'minlash muhim ahamiyat kasb etmoqda [3]. Ijtimoiy yo'naltirilgan bozor iqtisodiyoti modeli aynan shu kabi muammolarga yechim topishga qaratilgan bo'lib, bozor samaradorligini ijtimoiy adolat tamoyillari bilan uyg'unlashtirishni ko'zlaydi. O'zbekistonning hozirgi iqtisodiy islohotlar davrida, resurslarni taqsimlashda samaradorlikka erishish bilan birga, fuqarolarning munosib turmush darajasini, sifatli ta'lim va sog'liqni saqlash xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini kafolatlash dolzarb vazifadir [4]. Shu nuqtai nazardan, mazkur modelning O'zbekiston sharoitiga moslashuvi va samarali amalga oshirilishi ijtimoiy barqarorlikni ta'minlash, aholining turmush farovonligini oshirish hamda kelajak avlodlar uchun barqaror rivojlanish asoslarini yaratishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Ijtimoiy yo'naltirilgan bozor iqtisodiyoti konsepsiyasi XX asr o'rtalarida G'arbiy Yevropada, xususan Germaniyada vujudga kelgan bo'lib, uning nazariy asoslari Lyudvig Erxard, Valter Oyken va Alfred Myuller-Armak kabi olimlar tomonidan ishlab chiqilgan. Lyudvig Erxard [5] bozor erkinligi va ijtimoiy adolatni birlashtirish g'oyasini ilgari surgan, uning asarlarida bozor mexanizmlarining samaradorligi davlatning ijtimoiy himoya funksiyalari bilan uyg'unlashishi zarurligi ta'kidlangan. Valter Oyken [6], ordo-liberalizm maktabining asoschilaridan biri sifatida, davlatning bozor tartibini saqlash va raqobatni kafolatlashdagi rolini nazariy jihatdan asoslagan. Alfred Myuller-Armak [7] esa "ijtimoiy bozor iqtisodiyoti" atamasini fanga kiritgan va uning asosiy prinsiplarini shakllantirgan, ya'ni erkin raqobat va ijtimoiy muvozanatni ta ...