KURS ISHI

KIRISH Jahon bozorida ildizmevalar, xususan, kartoshka, sabzi va lavlagi kabi mahsulotlar savdosi yildan yilga o'sib bormoqda, 2023-yilda bu ko'rsatkich 250 milliard dollarga yetganligi taxmin qilinmoqda [1]. O'zbekistonning qishloq xo'jaligi sohasi yalpi ichki mahsulotining qariyb 26% ini tashkil etadi [2], bu esa ushbu mahsulotlarning mamlakat iqtisodiyotidagi o'rnini yaqqol ko'rsatadi. Respublika hududlarida yiliga o'rtacha 4,5 million tonnadan ortiq kartoshka, 2,5 million tonna sabzi va 700 ming tonnadan ziyod lavlagi yetishtiriladi [3]. Biroq, ushbu hosilning 20-30% ga yaqini noto'g'ri saqlash sharoitlari, ayniqsa, omborxona, uyum va handaklarda saqlash jarayonida yetarli darajada himoya qilinmaganligi sababli yaroqsiz holga keladi [4]. Bu yo'qotishlar fermer xo'jaliklari, agrofirmalar va qishloq xo'jaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi korxonalar uchun katta iqtisodiy zarar keltiradi, shuningdek, oziq-ovqat xavfsizligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Mavjud saqlash usullari, jumladan, uyum va handaklarda ildizmevalarni saqlashda zamonaviy qadoqlash materiallari va texnologiyalarining yetarli darajada qo'llanilmasligi bu muammolarni yanada kuchaytirmoqda. Xususan, an'anaviy saqlash usullari mahsulotlarni harorat o'zgarishlari, namlik ta'siri, mexanik shikastlanishlar va zararkunandalardan to'liq himoya qila olmaydi. Ushbu kurs ishi aynan shu bo'shliqni to'ldirishga qaratilgan bo'lib, uyum va handaklarning sig'imiga mos keladigan, iqtisodiy jihatdan samarali va ekologik xavfsiz qadoqlash materiallari turlarini aniqlash, ularni joylashtirishni optimallashtirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishni maqsad qiladi. Mazkur tadqiqot natijalari ildizmevalarni saqlash samaradorligini oshirish, yo'qotishlarni kamaytirish va hosilning sifatini uzoq muddat davomida saqlab qolish imkonini beradi. Ildizmevalarni saqlashda qadoqlashning nazariy va amaliy jihatlari bo'yicha xalqaro miqyosda ko'plab ilmiy izlanishlar olib borilgan. Jumladan, **J. Smith (2018)** o'z tadqiqotida kartoshkani saqlashda modifikatsiyalangan atmosfera (MAP) qadoqlashning nafas olish jarayoniga ta'sirini o'rganib, mahsulotning yaroqlilik muddatini 30% ga uzaytirishga erishdi [5]. **M. Johnson (2019)** polimer qadoqlash materiallarining sabzi saqlashdagi samaradorligini tahlil qilib, ular namlik yo'qotilishini 25% ga kamaytirishini isbotladi [6]. **A. Garcia (2020)** uyum va hand ...