KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatda inflyatsiya darajasi 9.9% ni tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich 2022-yildagi 12.3% ga nisbatan pasaygan bo'lsa-da, aholining xarid qobiliyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatishda davom etmoqda. Oziq-ovqat mahsulotlari narxi 9.7% ga, nooziq-ovqat mahsulotlari 9.6% ga va xizmatlar narxi 10.7% ga oshgan [1]. Jahon banki hisobotiga ko'ra, global miqyosda inflyatsiya 2024-yilda o'rtacha 3.8% ni tashkil etishi kutilmoqda [2], biroq rivojlanayotgan mamlakatlarda bu ko'rsatkich ancha yuqori bo'lib, iste'molchilarning xarid xulq-atvoriga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir ko'rsatmoqda. Xususan, O'zbekistonda 2023-yilda iste'mol xarajatlarining umumiy hajmi 386.4 trillion so'mni tashkil etgan [1], bu inflyatsiya sharoitida narxlarning o'zgarishiga nisbatan iste'molchilarning reaksiyasini tahlil qilishni nihoyatda dolzarb qiladi. Masalan, ba'zi asosiy oziq-ovqat mahsulotlari narxlari 2023-yilda bir yilda o'rtacha 15-20% ga oshgan [3], bu esa kam daromadli oilalarning xarid qobiliyatini erta ertalabki bozorga borib, arzonroq mahsulotlarni izlashga majbur qilmoqda. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa ahamiyatli, chunki inflyatsiya iste'molchilarning moliyaviy qarorlariga bevosita ta'sir ko'rsatib, ularning narxga sezgirligini oshiradi. Iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va aholi farovonligini yaxshilashda iste'molchilarning xarid xulq-atvorini chuqur tushunish muhimdir. Narxlar o'zgarishi natijasida yuzaga keladigan muammolar, jumladan, real daromadlarning pasayishi, iste'mol savatchasining qimmatlashishi va oilaviy byudjetlarning zo'riqishi kabi masalalar hali to'liq hal etilmagan. Davlatning monetar va fiskal siyosatining samaradorligi ham iste'molchilarning narx o'zgarishiga qanday munosabatda bo'lishiga bog'liq. Shu sababli, inflyatsiya sharoitida iste'molchilarning narxga sezgirligini ilmiy asosda tadqiq etish, mavjud bo'shliqlarni to'ldirish va aniq tavsiyalar ishlab chiqish zarurati mavjud. Bu nafaqat nazariy bilimlar bazasini kengaytirishga, balki amaliy siyosat choralarini ishlab chiqishga ham yordam beradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon olimlari tomonidan salmoqli ishlar amalga oshirilgan. Jon Meynard Keyns (1936) o'zining "Ish bilan ta'minlash, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida inflyatsiya va pulning xarid qobiliyati o'rtasidagi bog'liqlikni ...