KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yil yakunlari bo‘yicha yillik inflyatsiya darajasi 9.9% ni tashkil etdi, bu Markaziy bankning prognozlari diapazonining yuqori chegarasiga yaqin hisoblanadi [1]. Ayni vaqtda, mamlakatda ishsizlik darajasi 2023-yilning uchinchi choragida 8.1% ni ko‘rsatdi, bu mehnat bozoridagi mavjud muammolarning davom etayotganidan dalolat beradi [2]. Iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va aholi turmush darajasini oshirishda inflyatsiya va ishsizlik kabi makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarning o‘zaro bog‘liqligi fundamental ahamiyat kasb etadi. Bu ikki omil iqtisodiy siyosatni shakllantirishda, ayniqsa Markaziy bankning pul-kredit siyosati qarorlarini qabul qilishda bevosita hisobga olinishi lozim. Ushbu ko‘rsatkichlarning o‘zgarishi aholining xarid qobiliyatiga, korxonalarning investitsion faolligiga va pirovardida iqtisodiy o‘sish sur'atlariga sezilarli ta'sir ko‘rsatadi. Hozirgi global iqtisodiy o‘zgarishlar, jumladan, geopolitik keskinliklar, ta'minot zanjiridagi uzilishlar va energetika narxlarining o‘zgaruvchanligi fonida inflyatsiya va ishsizlik muammolari yanada dolzarblashmoqda. Bu holat rivojlanayotgan mamlakatlar, shu jumladan O‘zbekiston uchun ham, iqtisodiy siyosatning samaradorligini oshirish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Xususan, yuqori inflyatsiya darajasi iste'molchilarning real daromadlarini pasaytirib, jamg‘armalarning qadrini yo‘qotishiga olib kelsa, ishsizlik aholining turmush darajasini yomonlashtiradi va ijtimoiy keskinlikni oshiradi. Shu sababli, inflyatsiya va ishsizlik o‘rtasidagi dinamik bog‘liqlikni tushunish, Fillips qonuniyati asosida ularni tahlil qilish ham nazariy, ham amaliy jihatdan muhimdir. Ushbu mavzu bo‘yicha chuqur tadqiqotlar o‘tkazish, tegishli siyosat choralarini ishlab chiqishda asos bo‘lib xizmat qiladi va mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishiga hissa qo‘shadi. Inflyatsiya va ishsizlik o‘rtasidagi bog‘liqlik, xususan Fillips qonuniyati iqtisodiyot nazariyasida keng o‘rganilgan mavzulardan biridir. Bu borada jahon iqtisodchilari orasida bir qator fundamental tadqiqotlar olib borilgan. William Phillips (1958) o‘zining mashhur tadqiqotida Buyuk Britaniya ma'lumotlari asosida ish haqi o‘sishi va ishsizlik o‘rtasida teskari bog‘liqlik mavjudligini isbotladi [3]. Bu esa keyinchalik inflyatsiya va ishsizlik o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunishga asos bo‘ldi. Milton Friedman (1968) va Edmund Phelps (1968) ...