KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda ingliz tilini o'rganuvchilar soni so'nggi besh yilda o'rtacha yillik 12% ga o'sib, 2023-yil oxiriga kelib 2 milliondan oshdi [1]. Ayniqsa, oliy ta'lim muassasalarida ingliz tili mutaxassisligi bo'yicha tahsil olayotgan talabalar soni 2019-yildagi 35 mingdan 2023-yilga kelib 70 mingdan ortiqni tashkil etdi [2]. Bu o'sish, shuningdek, mahalliy va xalqaro ish bozorlarida ingliz tili bilish darajasiga qo'yilayotgan talabning sezilarli darajada oshgani bilan ham izohlanadi. Global miqyosda esa, ingliz tili dunyoda eng ko'p o'rganiladigan ikkinchi til bo'lib, til o'rganish bozorining umumiy hajmi 2023-yilda 60 milliard dollarni tashkil etdi va 2028-yilga borib 100 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [3]. Ushbu raqamlar ingliz tilini o'qitish va o'rganish metodologiyasini takomillashtirish, ayniqsa, tilning asosiy komponentlaridan biri bo'lgan gap tuzilishini chuqur o'zlashtirish zarurligini yaqqol ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda til o'qitish va o'rganish jarayonlarida duch kelinayotgan bir qator dolzarb muammolar tufayli alohida ahamiyat kasb etadi. Ko'plab o'quvchilar va hatto tilshunoslar ham ingliz tilidagi sodda va murakkab gaplarni tahlil qilishda, ularning sintaktik xususiyatlarini aniqlashda qiyinchiliklarga duch kelishmoqda [5]. Bu esa nafaqat yozma nutqda grammatik xatolarga olib keladi, balki og'zaki muloqotda fikrni aniq va tushunarli ifodalash imkoniyatlarini ham cheklaydi. Hozirgi kunda mavjud o'quv dasturlari va metodologiyalarida gap tuzilishining nazariy asoslari yetarlicha yoritilmagan yoki amaliy qo'llanilishiga kam e'tibor qaratilgan, bu esa talabalarning murakkab sintaktik konstruktsiyalarni tushunish va ulardan to'g'ri foydalanish ko'nikmalarini shakllantirishda bo'shliqlarni yuzaga keltirmoqda [6]. Shu sababli, ingliz tilida gap tuzilishining chuqur nazariy va amaliy tahlili, sodda va murakkab gaplar o'rtasidagi farqlarni aniq belgilash, shuningdek, ularni o'rganishga oid samarali yondashuvlarni ishlab chiqish o'ta zarurdir. Ingliz tilida gap tuzilishi, xususan, sodda va murakkab gaplarning tahlili jahon tilshunosligida uzoq yillardan buyon ko'plab olimlar tomonidan tadqiq etib kelinmoqda. Noam Chomsky (1957) o'zining "Sintaktik tuzilmalar" asarida generativ grammatika nazariyasini ilgari surib, gaplarning chuqur va ustki tuzilmalari o'rtasidagi farqlarni ko'rsatib berdi, bu esa gaplarning universal ...