KURS ISHI

KIRISH Ingliz tilida neologizmlarning texnologik rivojlanishga ta’siri bugungi globallashuv davrida dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. 2023-yilda global raqamli iqtisodiyot hajmi 19,6 trillion dollarni tashkil etib, bu umumiy jahon YaIMining 22,6% ini tashkil etganligi, ayniqsa axborot texnologiyalari sektorining yiliga oʻrtacha 7,5% ga oʻsib borayotgani [1] tilga yangi soʻzlar va iboralarning kirib kelishini jadallashtirmoqda. Oʻzbekistonda esa raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 4,5% ga yetib, 2022-yilga nisbatan 1,2 foiz punktiga oshgani [2] hamda IT-park rezidentlarining eksport hajmi 2023-yilda 340 million dollardan oshib, soʻnggi uch yilda 10 barobardan koʻproq oʻsganligi [3] tilning texnologik soʻz boyligi bilan boyitilishi zaruriyatini yaqqol koʻrsatib turibdi. Xususan, dasturlash, sun’iy intellekt, blokcheyn texnologiyalari va kiberxavfsizlik kabi sohalarda yangi terminlarning paydo boʻlishi tilning lisoniy va kommunikativ funksiyalariga bevosita ta’sir koʻrsatmoqda. Bu esa nafaqat ingliz tilida, balki oʻzbek tiliga ham texnologik neologizmlarning oʻzlashishi va adaptatsiyasiga taqozo qiladi. Ushbu tadqiqot mavzusi hozirgi kunda yanada ahamiyatlidir, chunki texnologiyalar hayotimizning har bir jabhasiga kirib borishi bilan birga, ular til orqali ifodalanadi va jamiyatda oʻziga xos kommunikatsiya maydonini yaratadi. Tilning dinamik tabiati, ayniqsa texnologik inqilob davrida, neologizmlarning faol shakllanishiga olib keladi. Biroq, bu jarayonni tizimli ravishda oʻrganish, yangi soʻzlarning lingvistik xususiyatlarini, ularning paydo boʻlish mexanizmlarini va ijtimoiy qabul qilinishini tahlil qilish boʻyicha yetarlicha tadqiqotlar mavjud emas. Xususan, texnologik neologizmlarning tilshunoslikdagi oʻrni, ularning til tizimiga integratsiyalashuvi va boshqa tillarga taʼsiri, shuningdek, ularning madaniy va ijtimoiy oqibatlari toʻliq oʻrganilmagan. Bu boʻshliqlar taʼlim, tarjima va axborot uzatish sohalarida qator muammolarni keltirib chiqarmoqda, chunki yangi terminlar tezda paydo boʻlib, ularning standartlashtirilishi va tushunilishi kechikmoqda. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha jahon tilshunosligida bir qancha muhim ishlar qilingan. Masalan, Anna Wierzbicka (1996) oʻzining "Semantics: Primes and Universals" asarida soʻz ma’nolarining universal tarkibini tadqiq etib, yangi soʻzlarning semantik rivojlanish m ...