KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil holatiga ko‘ra mamlakatda maxsus ta’lim ehtiyojiga ega bo‘lgan bolalar soni 180 mingdan oshiqni tashkil etadi, ulardan atigi 30% ga yaqini umumta’lim maktablaridagi inklyuziv sinflarda ta’lim oladi [1]. Xalqaro miqyosda esa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamg‘armasi (UNICEF) hisobotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha har 10 nafar boladan bittasi maxsus ta’lim ehtiyojiga ega bo‘lib, ularning ko‘pchiligi ta’limda diskriminatsiya va ijtimoiy cheklovlarga duch kelmoqda [2]. Bu holat, ota-onalar va pedagoglarning inklyuziv ta’limdagi huquqiy mas’uliyatini tushunish, amalga oshirish va oshirish bo‘yicha chuqur tadqiqotlar olib borish zaruratini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Mazkur masalaga e’tibor qaratish, nafaqat O‘zbekistonda inklyuziv ta’lim tizimini takomillashtirish, balki maxsus ta’lim ehtiyojiga ega bolalarning teng imkoniyatlar asosida jamiyatga integratsiyalashuvini ta’minlash uchun ham muhimdir. Bugungi kunda inklyuziv ta’lim sohasida erishilgan yutuqlarga qaramay, ota-onalar va pedagoglarning huquqiy mas’uliyatini aniq belgilash, ularning o‘zaro hamkorlik mexanizmlarini mustahkamlash hamda yuzaga keladigan nizolarni samarali hal etish bo‘yicha tizimli yondashuvlar hali to‘liq shakllanmagan. Ko‘plab hollarda, ota-onalar o‘z huquqlarini bilmasligi yoki ularni himoya qilish mexanizmlaridan bexabarligi sababli bolalarning ta’lim olish jarayonida qiyinchiliklarga duch kelishadi [3]. Shu bilan birga, pedagoglar ham maxsus ta’lim ehtiyojli bolalar bilan ishlashda yuzaga keladigan huquqiy jihatlarni tushunishda, Individual ta’lim dasturlarini (ITD) samarali ishlab chiqish va amalga oshirishda qonunchilik asoslariga tayanishda muammolarga duch kelishlari mumkin [4]. Ushbu bo‘shliqlarni bartaraf etish, inklyuziv ta’lim muhitida ishtirokchilarning huquqiy ongi va madaniyatini oshirish ushbu mavzuning dolzarbligini va ushbu kurs ishining zarurligini belgilaydi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda tahlil qilingan. Xalqaro adabiyotlarda, **Mel Ainscow (2014)** inklyuziv ta’limning nazariy asoslari va uni amalga oshirishdagi asosiy tamoyillarini o‘rganib, maktablarda inklyuziv madaniyatni shakllantirishning muhimligini ta’kidladi [5]. **Loretta M. Macrory (2012)** ota-onalarning inklyuziv ta’limdagi ishtiroki va ularning huquqlarini himoya qilish mexan ...