KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yalpi ichki mahsulotning (YAIM) o'sish sur'atlari 2023-yilda 6% ni tashkil etgan bo'lsa, bu o'sishda innovatsion faoliyatning hissasi tobora ortib bormoqda [1]. Xususan, 2023-yilda respublikadagi sanoat korxonalarining innovatsion faollik ko'rsatkichi 12.5% ga yetdi, bu so'nggi besh yillikdagi eng yuqori ko'rsatkich hisoblanadi [2]. Davlat budjetidan ilmiy-tadqiqot va innovatsion ishlanmalarga ajratilayotgan mablag'lar hajmi 2022-yilda 1.2 trln so'mni tashkil etgan bo'lsa, 2023-yilda bu ko'rsatkich 1.5 trln so'mga yetdi [3]. Ushbu investitsiyalar natijasida 2023-yilda innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi 30% ga o'sib, 25 trln so'mdan oshdi [4]. Jahon miqyosida esa Global Innovatsiya Indeksi (GII) 2023 ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekiston 132 mamlakat orasida 82-o'rinni egallab, innovatsion salohiyatini yaxshilashda davom etmoqda [5]. Shuningdek, 2023-yilda elektron tijoratning umumiy savdo aylanmasidagi ulushi 6.5% ga yetdi, bu esa raqamli texnologiyalar va innovatsion yechimlarning iqtisodiyotga tatbiq etilishi natijasidir [6]. Bugungi globallashuv va yuqori raqobat sharoitida davlatlar va korxonalarning barqaror rivojlanishini ta'minlashda innovatsion rivojlanish asosiy drayver bo'lib xizmat qiladi. Mavjud iqtisodiy modellarni takomillashtirish, yangi texnologiyalarni joriy etish va innovatsion mahsulotlar yaratish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish strategik ahamiyat kasb etadi. Biroq, innovatsion jarayonlarni samarali boshqarish, ularning iqtisodiy samarasini aniq baholash va moliyaviy barqarorligini ta'minlash borasida O'zbekistonda hali-hanuz qator muammolar mavjud. Xususan, innovatsion loyihalarning risk tahlili va moliyaviy asoslanishiga e'tiborning yetarli emasligi, innovatsion ekotizimning to'liq shakllanmaganligi hamda innovatsion rivojlanish modellarini mahalliy sharoitga moslashtirish mexanizmlarining takomillashtirilmaganligi kabi masalalar tadqiqotni zarur qilib qo'yadi. Ushbu muammolarni hal etish, mamlakatning innovatsion salohiyatini to'liq ro'yobga chiqarish va iqtisodiy o'sishni tezlashtirish uchun innovatsion rivojlanish modellarining iqtisodiy samaradorligini baholash va usullarini chuqur o'rganish dolzarb hisoblanadi. Innovatsion rivojlanish va uning iqtisodiy samaradorligini o'rganishga bag'ishlangan nazariy va amaliy ishlar xorijiy va mahalliy adabiyotlarda keng yoritilgan. Yevgeniy Shumpeter (Jos ...