KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yil yakuniga ko‘ra ish bilan band aholi soni 14,08 million kishini tashkil etib, ularning 45% dan ortig‘i sanoat va xizmat ko‘rsatish sohalarida faoliyat yuritmoqda [1]. Mehnat bozorida kasbiy malakali mutaxassislarga bo‘lgan talab har yili o‘rtacha 7-10% ga o‘sib bormoqda, ayniqsa AKT, muhandislik va tibbiyot sohalarida kadrlar tanqisligi sezilmoqda [2]. Jahon mehnat tashkiloti (ILO) hisobotiga ko‘ra, 2024-yilda dunyo bo‘ylab ishsizlik darajasi 5,2% atrofida bo‘lishi kutilmoqda, bu esa kasb tanlash va kasbiy ko‘nikmalarni rivojlantirishning global iqtisodiy barqarorlikdagi ahamiyatini ko‘rsatadi [3]. Bunday sharoitda, inson hayotida kasbning o‘rni nafaqat shaxsiy daromad manbai, balki ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning asosiy drayveri sifatida tobora ortib bormoqda, chunki to‘g‘ri tanlangan kasb, shaxsning salohiyatini ro‘yobga chiqarishga, jamiyatga samarali hissa qo‘shishga va umuman farovonlikni oshirishga zamin yaratadi [4]. Bugungi kunda texnologik inqiloblar, globalizatsiya jarayonlari va mehnat bozorining dinamik o‘zgarishlari shaxsning kasbiy faoliyatini rejalashtirishda yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ko‘pgina yoshlar o‘z qiziqishlari, qobiliyatlari va bozor talablari o‘rtasidagi nomuvofiqlik sababli kasb tanlashda qiyinchiliklarga duch kelmoqdalar, bu esa ularning kasbiy moslashuviga va samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [5]. Shuningdek, mavjud ta’lim tizimlari ham doimiy ravishda o‘zgarib borayotgan mehnat bozori ehtiyojlariga mos keladigan kadrlarni tayyorlashda qator qiyinchiliklarni boshdan kechirmoqda, bu esa bitiruvchilarning ishga joylashishida muammolarni yuzaga keltiradi [6]. Ushbu holatlar inson hayotida kasbning o‘rnini chuqur o‘rganish, uning nazariy asoslarini tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish bo‘yicha samarali yechimlarni taklif qilishni bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biriga aylantiradi, ayniqsa O‘zbekistonda yoshlar bandligini ta’minlash va kadrlar siyosatini takomillashtirish kontekstida bu juda muhimdir [7]. Inson hayotida kasbning o‘rni masalasi uzoq yillardan buyon ko‘plab xorijiy tadqiqotchilarning diqqat markazida bo‘lib kelgan. Masalan, J. Holland (1973) o‘zining “Shaxsiyat turlari va kasbiy tanlov nazariyasi”da insonlarning shaxsiyat turlari (realistik, intellektual, ijtimoiy, an’anaviy, tadbirkor va badiiy) bilan kasbiy muhit o ...