KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida so'nggi besh yilda qishloq xo'jaligi yalpi mahsulot hajmi o'rtacha yillik 6-8% ga o'sib, 2023-yilda 390 trillion so'mdan oshdi [1]. Biroq, bu o'sish tuproq resurslariga bo'lgan bosimni oshirib, mamlakatimiz umumiy yer fondining 52% ga yaqinini tashkil etuvchi sug'oriladigan yerlarning 45% dan ortig'ida sho'rlanish [2], 30% dan ziyodida eroziya xavfi [3] kuzatilmoqda. Ayniqsa, Qoraqalpog'iston Respublikasi va Xorazm viloyatida tuproqlarning sho'rlanish darajasi 70% ga yetganligi qayd etilgan [4]. Bunday salbiy o'zgarishlar ekin hosildorligini o'rtacha 20-30% ga pasaytirib, mamlakat iqtisodiyotiga har yili milliardlab dollar miqdorida zarar yetkazmoqda [5]. Shuningdek, 2022-yilda o'tkazilgan tadqiqotlarga ko'ra, O'zbekistondagi dehqonchilik yerlarining 15% gacha bo'lgan qismi qayta ishlash va tiklashga muhtoj bo'lib, bu oziq-ovqat xavfsizligi va barqaror rivojlanishga jiddiy tahdid solmoqda [6]. Inson xo'jalik faoliyatining tuproqqa ta'siri global miqyosda ham, milliy darajada ham dolzarb muammolardan biri bo'lib qolmoqda. Intensiv qishloq xo'jaligi, urbanizatsiya, sanoat chiqindilari va o'rmonlarning kesilishi kabi omillar tuproq degradatsiyasi, eroziya, sho'rlanish va organik moddalar, jumladan, gumus miqdorining kamayishiga olib kelmoqda [7]. Dunyo bo'yicha har yili 10 million gektardan ortiq qishloq xo'jaligi yerlari degradatsiyaga uchramoqda, bu global oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid solmoqda [8]. O'zbekiston kabi qurg'oqchil va yarim qurg'oqchil hududlarda ushbu muammolar yanada keskin tus oladi. Tuproqlar holatining yomonlashuvi nafaqat qishloq xo'jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni kamaytiradi, balki ekologik muvozanatni buzadi, bioxilma-xillikni qisqartiradi va suv resurslariga ham salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu muammolarni hal qilish, tuproq resurslaridan oqilona foydalanish va ularni kelajak avlodlar uchun saqlab qolish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Inson xo'jalik faoliyatining tuproqqa ta'siri masalasi jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Lester Brown (1998) o'z tadqiqotlarida global tuproq degradatsiyasining asosiy sabablarini, ayniqsa intensiv dehqonchilik va sun'iy o'g'itlardan foydalanishning tuproq unumdorligiga salbiy ta'sirini ko'rsatgan [9]. David Montgomery (2007) "Dirt: The Erosion of Civilizations" asarida insoniyat sivilizatsiyalarining yuksalishi va in ...