KURS ISHI

KIRISH Institutsional islohotlar har qanday davlatning iqtisodiy barqarorligi va taraqqiyotini ta’minlashda markaziy o‘rin tutadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida institutsional islohotlar jarayoni o‘ta shiddatli tus olgan bo‘lib, bu sohadagi global investitsiyalar hajmi 2023-yilda 500 milliard dollardan oshgani prognoz qilinmoqda [1]. Bu esa o‘z navbatida, institutsional muhitni takomillashtirishga bo‘lgan talabning qay darajada yuqori ekanligini ko‘rsatadi. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda amalga oshirilgan keng ko‘lamli iqtisodiy va siyosiy islohotlar natijasida mamlakat iqtisodiyotining o‘sish sur’ati sezilarli darajada oshgan. Masalan, 2023-yilda O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti (YIM) 6 foizga o‘sgani qayd etildi [2], bu esa xalqaro ekspertlar tomonidan ijobiy baholandi. Xususan, Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonning biznes yuritish indeksida ("Doing Business Index") sezilarli progressga erishilgan bo‘lib, mamlakat 2019-yildan 2023-yilgacha bo‘lgan davrda 13 pog‘onaga yuqorilagan [3]. Bu natijalar mamlakatda institutsional tuzilmalarni modernizatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan sa’y-harakatlarning dastlabki samarasidir. Biroq, institutsional islohotlarning barqaror va uzoq muddatli natijalarini ta’minlash, ularning iqtisodiy samaradorligini doimiy monitoring qilish va baholash dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligi shundan iboratki, institutsional islohotlarning bosh maqsadi, vazifalari va huquqiy asoslarini chuqur o‘rganish orqali mamlakatning iqtisodiy rivojlanish strategiyasini yanada mustahkamlash mumkin. Ayniqsa, global raqobat muhitida davlatning institutsional salohiyati uning investitsion jozibadorligi, tadbirkorlik faoliyati va aholi farovonligining asosiy omili hisoblanadi. O‘zbekiston sharoitida davlat xizmatlari samaradorligini oshirish, raqobat muhitini yaxshilash, korrupsiyaga qarshi kurashish va mulk huquqini himoya qilish kabi masalalar institutsional islohotlar kun tartibidagi eng muhim yo‘nalishlardir. Shu bilan birga, islohotlarning ayrim yo‘nalishlarida yetarli darajada shaffoflik va hisobdorlikni ta’minlash, ularning ta’sirini KPI (Key Performance Indicators) asosida tizimli baholash mexanizmlarini joriy etishda hali ham muammolar mavjud. Shu bois, institutsional islohotlarning nafaqat nazariy jihatlarini, balki ularning amaliy natijalarini ham kompleks tahlil qi ...