KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning YaIM 2023-yilda 6% ga o'sib, 90 mlrd dollarga yetdi [1], bu esa mamlakat iqtisodiyotining barqaror o'sish sur'atlarini ko'rsatadi. Ushbu o'sishda investitsiyalar, ayniqsa xorijiy to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar (XTI), muhim rol o'ynaydi. O'zbekistonga yo'naltirilgan XTI hajmi 2022-yilda 9,8 mlrd dollarni tashkil etgan bo'lsa, 2023-yilda bu ko'rsatkich 11,2 mlrd dollarga yetdi [2]. Shu bilan birga, Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda XTI oqimlari 2023-yilda 1,37 trillion dollarni tashkil etdi [3], bu esa rivojlanayotgan mamlakatlar, xususan, O'zbekiston uchun investitsiya muhitini takomillashtirish orqali global kapital bozoridagi o'z ulushini oshirish uchun keng imkoniyatlar yaratadi. O'zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi (IISTV) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatga kiritilgan jami investitsiyalar hajmi 40,3 mlrd dollarni tashkil etib, YaIMga nisbatan 44,8% ni tashkil etdi [4]. Bu raqamlar iqtisodiy o'sishni qo'llab-quvvatlashda investitsion muhitning beqiyos ahamiyatini yaqqol ko'rsatadi. Investitsion muhit va iqtisodiy o'sish o'rtasidagi bog'liqlikni chuqur o'rganish hozirgi kunda juda dolzarb bo'lib qolmoqda. O'zbekistonning investitsion jozibadorligini oshirish bo'yicha olib borilayotgan islohotlarga qaramay, ma'muriy to'siqlar, institutsional zaifliklar va investitsion loyihalarni baholash metodologiyasidagi nomuvofiqliklar kabi bir qator hal etilmagan muammolar saqlanib qolmoqda. Xususan, Jahon Bankining "Doing Business" hisobotida O'zbekiston investitsiyalar kiritish bilan bog'liq qator ko'rsatkichlar bo'yicha hali ham o'z pozitsiyalarini yaxshilashi lozimligi qayd etilgan [5]. Shuningdek, investitsiya loyihalarining xavf tahlili va moliyaviy asoslash jarayonlarida zamonaviy yondashuvlarni joriy etishga ehtiyoj mavjud. Bu omillar mamlakat iqtisodiy o'sish sur'atlarini barqaror ushlab turish va jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuv jarayonlarini jadallashtirish uchun investitsion muhitni kompleks takomillashtirish zaruratini keltirib chiqaradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda bir qator tadqiqotlar obyekti bo'lgan. Xalqaro olimlar orasida Douglass C. North (1990) institutsional tuzilmalarning iqtisodiy o'sishdagi rolini chuqur tahlil qilib, investitsion muhitning barqaror rivojlanish uchun ahamiyatini isbotladi [6]. Daron Acemoglu va James A. R ...