KURS ISHI

KIRISH Investitsiya loyihalarini tahlil qilish va boshqaruv qarorlarini qabul qilish bugungi kunda iqtisodiyotning barcha jabhalarida, ayniqsa soliq va soliqqa tortish nuqtai nazaridan, muhim strategik ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekistonning investitsion jozibadorligini oshirish borasidagi islohotlar natijasida mamlakatga to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 2023-yilda 9,8 milliard dollarni tashkil etdi, bu 2022-yilga nisbatan 15% ga o'sishni ko'rsatmoqda [1]. Davlat investitsiya dasturlari doirasida esa 2023-yilda 27,8 trillion so'mlik investitsiyalar o'zlashtirildi, bunda sanoat va energetika sohalariga ustuvor ahamiyat berildi [2]. Korxonalarning kapital qo'yilmalari ham sezilarli darajada o'sib, umumiy investitsiyalarning 60% dan ortig'ini tashkil etmoqda [3]. Ushbu raqamlar investitsiya loyihalarini samarali tahlil qilish, ularning soliq yukini optimallashtirish va asosli boshqaruv qarorlarini qabul qilish nafaqat iqtisodiy o'sishni ta'minlash, balki mamlakatning barqaror rivojlanishiga bevosita hissa qo'shishini ko'rsatadi. Investitsion faollikning bunday yuqori sur'atlari sharoitida loyihalarni moliyaviy barqarorlik, rentabellik va soliq samaradorligi nuqtai nazaridan chuqur baholash zarurati yanada ortadi. Shu bilan birga, O'zbekistonda investitsiya loyihalarini tahlil qilish va boshqarish tizimida bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, risklarni kompleks baholash, soliq imtiyozlari va preferensiyalaridan samarali foydalanish mexanizmlari, shuningdek, loyihalar ijrosini monitoring qilish va uni boshqaruv qarorlariga integratsiya qilish bo'yicha yagona metodologik yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan. Ko'plab investitsiya loyihalari dastlabki bosqichda rentabel ko'rinsada, amaliyotda soliq yukining noto'g'ri hisoblanishi, bozor konyunkturasi o'zgarishi yoki boshqaruv qarorlarining kechikishi sababli kutilgan samarani bermay qolmoqda. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, soliq yukining optimallashtirilmaganligi loyiha rentabelligini o'rtacha 5-10% ga kamaytirishi mumkin [4]. Ushbu bo'shliqlarni to'ldirish, investitsiya jarayonlarining shaffofligi va samaradorligini oshirish, xususan, "Soliq va soliqqa tortish" fani doirasida loyihalarni baholashning ilg'or usullarini joriy etish orqali iqtisodiy o'sishni ta'minlash muhim ahamiyatga ega. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab ilmiy ishlar olib bori ...